BÙI BÀN SƠN

Nhìn lại 30 năm (1975-2005) xây dựng và phát triển Aikido tại TP.HCM, chắc hẳn các “trưởng lão” Hiệp khí đạo cảm thấy thơ thới, hân hoan khi trao lại trách nhiệm gánh vác môn phái cho lớp tuổi trung niên. Là vì, sau khi cam go trải qua giai đoạn thể nghiệm, phong trào mới được chính thức công nhận. Bước vào giai đoạn quần tụ và khổ luyện với bao trăn trở, suy tư để thích ứng các nguyên lý và kỹ thuật Aikido, môn võ được sản sinh tại một dân tộc mà tập tục truyền thống khác với phong cách và tư duy Việt, thành một môn võ đạo gần gũi, thích hợp với phong tục tập quán Việt Nam. Tiếp đó là giai đoạn Aikido Tp. HCM vươn vai Phù Đổng (2002-2005) đã cùng với cả nước - Huế - Sài Gòn – Hà Nội - đứng lên xây dựng những truyền thống của Aikido Việt Nam: Ngày truyền thống Aikido Tp. HCM (15/12), Hội ngộ Aikido 3 miền (2 năm / lần), tổ chức tập huấn quốc tế (1 lần / năm). Giai đoạn này còn được nhiều võ sư và HLV Aikido gọi là giai đoạn phát triển bùng nổ tại Tp. HCM cũng như trên toàn đất nước.

THỂ NGHIỆM (1975-1990)

Sau ngày đất nước thống nhất, có lẽ người đầu tiên đưa võ sinh lên một sân tập tại Sài gòn là HLV Lâm Quang Kiệt. Anh đã cùng một số thanh niên sinh hoạt tại địa phương đến đạo đường Aikido (94 Điện Biên Phủ) tập luyện. Nhưng sự việc không thành vì hoàn cảnh chưa thuận lợi. Phải đợi đến tháng 9/1979, nhờ sự hỗ trợ đầy quyết tâm và tinh thần thượng võ của ông Huỳnh Văn Cao – Tư Hùng, trưởng phòng TDTT quận 5, HLV Lý Văn Minh mới tổ chức được một phòng tập Aikido tại sân Tinh Võ.  

 

DS Trần Thanh Ngữ

Gần một  năm sau, sân tập Hawaii tại phường 17 – quận 1 bắt đầu hoạt động với sự bảo trợ của ông Trần Thanh Ngữ (Tư Ngữ), sau này là ông Dương Văn Đầy, chủ tịch Uỷ Ban Nhân Dân quận 1. Về phía Aikido, có võ sư Đặng Thông Phong và các HLV Hoàng Việt Hùng, Đặng Văn Phát, Đỗ Hồng Nguyên…

Tuy nhiên, trong giai đoạn thể nghiệm này; sự “tái xuất giang hồ” (1982) của đạo đường Aikido Đakao do thầy Đặng Thông Trị sáng lập có lẽ là sự kiện có ý nghĩa lớn nhất, một phần vì nó quy tụ được các gương mặt lớn của Aikido vào lúc đó (Trương Văn Lương, Nguyễn Tăng Vinh, Dương Đại Tâm, Hoàng Kim Cương, Đoàn Chí Công, Nguyễn Việt Bằng, Võ Hoàng Phượng, Đỗ Hồng Nguyên, Quách Tân…).

 

          

                Ông Huỳnh Văn Tiễng với phong trào Aikido

 

Nhóm chủ lực đứng ra tái lập đạo đường gồm có các ông Bùi Thế Cần, Đỗ Bá Hậu, Nguyễn Tăng Vinh, Võ Hoàng Phượng, Nguyễn Hoàng Hương với sự hỗ trợ của ông Tăng Kim Tây và ông Dương Đại Tâm. Chính sự thành công vượt bậc của đạo đường (số võ sinh có khi lên đến 450 người) đã tạo tiền đề để mở thêm sân Bình Thạnh (ông Nguyễn Thành Công với sự cố vấn kỹ thuật của ông Đặng Thông Phong) và sân Nguyễn Tri Phương, Quận 10 (ông Trương Văn Lương, Ngô Quyền, Nguyễn Hoàng Hương…). Năm 1985, sân đạo đường quá tải, bộ môn Aikido dời về 116 Nguyễn Du, quận 1 (CLB Tao Đàn). Giai đoạn này còn chứng kiến sự hình thành của các sân Phú Nhuận (6/1985, HLV Quách Tân), Tân Bình (11/1985, HLV Đỗ Hồng Nguyên), trường đại học Thể dục Thể thao Trung ương 2 (11/1986, HLV Đỗ Kế Toại và Đỗ Thị Minh Thư).

Những hoạt động tích cực của Aikido trong suốt thời gian này đã đưa đến việc thành lập Ban đại diện (1986, ông Ngô Quyền) và sau đó là Ban chuyên môn Aikido (1987-1989) với các ông Nguyễn Thành Công, Trương Văn Lương, Hoàng Kim Cương và Đỗ Hồng Nguyên vào tháng 2/1987. Công lao lớn nhất của Ban đại diện và Ban chuyên môn trong mấy năm hoạt động là đã quy tụ được các HLV, tổ chức các cuộc thi xác nhận trình độ kỹ thuật (1988)…. Do hoàn cảnh lúc bấy giờ, Aikido Tp. HCM vẫn còn ở trong giai đoạn thể nghiệm và chưa bước vào giai đoạn giao lưu quốc tế và tập huấn Hombu dojo.

Cũng nên ghi nhận vai trò quan trọng của phong trào “Y võ dưỡng sinh” do bác sĩ Trương Thìn – người bạn của Aikido - chủ xướng (hội thảo về khí và khí công trong Aikido tại đạo đường Aikido, 1984) vào thời điểm đó đã giúp các võ sư và HLV Aikido củng cố niềm tin vào tương lai của bộ môn.

Cuối cùng, với chính sách mở cửa đang bắt đầu đi vào cuộc sống hiện thực, Hội Aikido được thành lập vào tháng 6 năm 1989 với một Ban chấp hành do võ sư Nguyễn Tăng Vinh làm chủ tịch.

QUẦN TỤ VÀ KHỔ LUYỆN (1990-2002)

Năm 1990 đánh dấu bước ngoặt quan trọng. Lịch sử Aikido thành phố có 2 sự kiện nổi bật trong giai đoạn này. Hội Aikido cùng với 3 hội võ khác tham gia cuộc biểu diễn quy mô lớn do Liên đoàn Võ thuật Tp. HCM tổ chức tại lễ khai mạc Hội khoẻ Phù Đổng diễn ra trên sân Thống Nhất. Bộ môn Aikido với 60 kiếm sĩ và một cỗ xe trống đại do võ sư Vũ Anh Việt điều khiển tạo ra một ấn tượng mạnh mẽ và một cảnh quan hoành tráng làm nức lòng tất cả quan khách và quần chúng hiện diện trên các khán đài. Đóng góp vào sự thành công to lớn này – lần đầu tiên Aikido được giới thiệu trên truyền hình từ Nam chí Bắc – là các ông Nguyễn Tăng Vinh, Võ Hoàng Phượng, Hoàng Kim Cương, Bùi Thế Cần và Võ Trường Thọ.

 

Ông Ba Tôn tại CLB Aikido Nguyễn Bỉnh Khiêm

 
Sự kiện thứ hai của năm 1990 không kém phần quan trọng: vận động tái thiết đạo đường Aikido Đakao. Cuộc vận động này mang tầm xã hội rộng lớn: giới lãnh đạo thành phố, quận 1, giới truyền thông đại chúng, các nhân sĩ, các tòa lãnh sự Pháp, Bỉ, Campuchia, đại diện hội Chữ thập đỏ. Bên cạnh võ sư Bùi Thế Cần trong suốt quá trình vận động (tiếp xúc, giao lưu, yến tiệc…) có Gs Tăng Kim Tây, Ts Nguyễn Mạnh Hùng, Ông Dương Văn Đầy, nhà văn Ngọc Linh. Ds Trần Thanh Ngữ, trưởng phòng TDTT quận 1 vẫn là chỗ dựa lớn của Hội Aikido quận 1 vào lúc đó. 
 
Về phía bộ môn Aikido, có các võ sư Đoàn Chí Công (chủ tịch hội Aikido quận 1), Hoàng Kim Cương, Nguyễn Tăng Vinh, Đoàn Phú Hiệp, Đỗ Bá Hậu, Đỗ Đức Tín, Huỳnh Bá Tuệ Dương. Cuộc vận động bắt đầu từ tháng 7/1990 kéo dài gần một năm và đã tạo được một nền móng vững chãi cho việc xây dựng “CLB Hiệp khí đạo quận 1” (tên chính thức theo quyết định của Phòng TDTT quận 1 ngày 9/5/1991).

Từ ngày được tái lập, đạo đường đã tổ chức trên 200 cuộc toạ đàm, tập huấn, hội thảo, giao lưu với sự hiện diện tích cực của những võ sư Tamura, Ichihashi, Ken Cottier, Ohsawa, Lê Sáng, Chiêm Huỳnh Văn, Lê Hoàng Văn, Đặng Thông Phong, Trần Kỉnh, Trương Đình Hùng, Quách Phước, …) tiến sĩ, bác sĩ (Trương Thìn, Bùi Quốc Châu, Bùi Văn Đức, Đào Trọng Tuấn, Huỳnh Minh Đức, Nguyễn Thiện Tống, …)

Đạo đường Aikido quận 1 cũng đã là nơi tu luyện của một loạt các HLV và võ sư hiện đang đóng một vai trò quan trọng trong Hội Aikido thành phố như Đoàn Phú Hiệp, (Phú Nhuận), Ngô Khắc Hoàng (Nguyễn Bỉnh Khiêm), Nguyễn Văn Linh (Bình Thạnh), Nguyễn Thị Kim Hồng (Phú Nhuận), Đỗ Đặng Phong (Bình Dương), Nguyễn Văn Cao (Bình Dương), Nguyễn Trọng Tiến (Đakao)…

Mặt khác, tầm hoạt động của Đạo đường không chỉ dừng lại ở Tp. HCM mà  lan toả hoạt động ra Bình Dương, Đà Lạt, Huế, Quảng Trị, Hà Nội… Các cuộc giao lưu thăm viếng, tương trợ được tổ chức liên tục. Hàng chục đầu sách Aikido của Tohei, Tissier, Shirata, Saito… đã được dịch và phổ biến.

Tóm lại, đạo đường Aikido Đakao đã đóng một vai trò quan trọng trên diện rộng (ngoại giao, phát triển phong trào, xây dựng sân bãi) và về chiều sâu (nâng cao kiến thức, trình độ kỹ thuật qua sách báo, hội thảo, tập huấn…)

Giai đoạn này cũng chứng kiến một số sự kiện quan trọng như các cuộc viếng thăm của võ sư Fujita – Tổng thư ký Aikikai; võ sư Tamura – một gương mặt lớn của Aikido thế giới; võ sư Mizuno Horizoe – người có công đầu trong việc khai đạo cho Aikido Hà Nội. Cuộc đời có đến, có đi. Võ sư Đoàn Chí Công về cõi vĩnh hằng (19/1997); võ sư Trương Văn Lương đi Hoa Kỳ năm sau đó. Ông Lương là người có tâm huyết, trình độ, óc sáng tạo (môn Hiệp khí Thái cực), có tài tổ chức, có công đưa Aikiken (kiếm trong Aikido) và Aikijo vào chương trình huấn luyện cao cấp của Hội Aikido Tp. HCM. Bức xúc vì sở học của mình không được trọng dụng, ông từng nói với ông Nguyễn Thành Công, khi đó là trưởng Ban chuyên môn: “Anh phải 10 năm nữa mới hiểu được Aikido như tôi” (nhân một cuộc tranh luận về “Y võ dưỡng sinh” trong Aikido). Câu chuyện xảy ra tại nhà ông Nguyễn Thành Công, có sự chứng kiến của nhiều nhân vật Aikido, kể cả võ sư Đặng Thông Phong và võ sư Ngô Quyền. Đầu năm 1999 đến lượt võ sư Ngô Quyền ra đi. Xuất thân từ một gia đình trâm anh thế phiệt, ông đúng là một nam nhi văn võ song toàn. Anh ông – Ngô Xuân Quý – đệ tử đích truyền của ông Tế Công. Em ruột ông – Ngô Đồng – (cao đồ của ông Suzuki Choiji – môn Karatedo) là người sáng lập hệ phái Cương Nhu Karaté (nay đổi thành Việt Nam Karaté).

Việc trở về của võ sư Đặng Thông Phong bên cạnh ông Fujita đã có những luồng ảnh hưởng trái ngược, vừa thúc đẩy Aikido thành phố phát triển (các cuộc tập huấn do Aikikai tài trợ), vừa tạo trở lực (hai bài báo vang dội của nhà báo Nam Sơn trên tờ “Thể thao Tp. HCM”). Chính hai bài báo đó (7/2001) và một bài tiếp theo ngày 8/11/2001 cùng với những bất cập và bất lực của Ban chấp hành hội đã đưa đến việc ông Nguyễn Tăng Vinh đề nghị giải tán BCH. Liên đoàn võ thuật đã cho bầu Ban chuyên môn Hội Aikido vào ngày 4/8/2002. Quyết định sáng suốt này của chủ tịch Liên đoàn võ thuật thành phố HCM đã mở đầu một giai đoạn mới cho Aikido Tp. HCM.

VƯƠN VAI PHÙ ĐỔNG (2002-2005)

Ban chuyên môn gồm các ông Đoàn Phú Hiệp, Đặng Văn Phát, Nguyễn Văn Linh, Đinh Ký Hiền (từ chức sau đó) và Ngô Lập Nhân. Ông Nhân là người đã bắn phát súng ân huệ vào Ban chấp hành cũ khi từ chức vì lý do riêng. Bên cạnh Ban chuyên môn là các cố vấn Nguyễn Tăng Vinh, Bùi Thế Cần, Nguyễn Thị Thanh Loan, Võ Hoàng Phượng. Trong 3 năm hoạt động, Ban chuyên môn đã gặt hái được một số thành quả đáng khen ngợi: thiết lập ngày truyền thống Aikido Tp. HCM, tổ chức hội ngộ Aikido ba miền lần 2 (2004), tiến hành các kỳ thi huyền đai và các cuộc tập huấn quốc tế định kỳ, tham gia các seminar tại Hà Nội do VJCC – Shudokan tổ chức, ấn hành 2 tập kỷ yếu… Các nơi được khuyến khích xây dựng CLB và con số các sân tập đã vượt mức 20.

Quan trọng hơn, Ban chuyên môn đã biết quy tụ quanh mình những tài năng trẻ của Aikido Tp. HCM để nghiên cứu nâng cao trình độ lý thuyết, kỹ thuật và phát triển phong trào, không còn tình trạng chia rẽ, bè phái, hù doạ như trước đây.

Với sự hợp lực của các cố vấn Hội, Ban chuyên môn đã dần dà biến “cỗ xe có bốn bánh vuông” (lời nhà báo Nam Sơn) của Hội Aikido trước đây thành một cỗ xe bánh tròn, vận hành trơn tru, êm ái.