Mạn đàm về một đạo đường - trước 1975

BTC

Một cái tên không giống ai

Tên mà người ta biết nhiều nhất của nó là “Đạo đường Aikido”. Cứ theo thời gian, người ta thêm vào chữ “Trung ương”, “Đakao”, “Tenryu Đakao”, … Tựu trung thì nó vẫn là Đạo đường Aikido. Có khi người ta tìm cách đổi tên của nó: “CLB Võ thuật P. 5, Q. 1”, “CLB Aikido Q. 1”, … Nó vẫn là nó.

Nhưng tại sao là “Đạo đường”? Nó không phải từ tiếng Nhật chính cống. Trong tiếng Nhật, có từ “Dojo” là “Đạo trường”. Trong tiếng Việt có từ “Võ đường”. Có vẻ như nó là sự kết hợp (hài hòa?) giữa “Đạo trường”và “Võ đường”, với cái ý (của người đặt tên) là đây là sân tập Đạo chứ không phải chỉ tập Võ. Dù từ này xuất phát từ đâu (Thầy Đặng Thông Trị hay Thầy Nakazono?) thì nó cũng là một từ hay, thật hay. Hay vì nó chuyển tải một ý đúng, vốn không có nơi mấy ông thầy dạy võ thông thường. Không, nơi đây, nơi Đạo đường (là Võ đường Aikido) người ta không chỉ dạy VÕ, mà chính yếu là dạy ĐẠO.

Nếu bạn muốn đi học võ để chiến đấu, thậm chí để tự vệ thì xin lỗi, bạn đến nhầm địa chỉ: Đạo đường Aikido là nơi dạy Đạo. Đạo sống, Đạo làm người, Đạo làm chính nhân quân tử, làm Chân Nhân (Budo no shinjin).

Một vị trí kỳ quặc

Nó được dựng lên trên sân thượng của một cao ốc (thời đó, nhà 4 tầng, 20m mặt tiền được gọi là cao ốc). Muốn tới được nó, phải leo một loạt khoảng 90 bậc cấp, chật hẹp, tối tăm. Nhiều người, nhất là những kẻ nặng ký, hoặc lỏng gối, chồn chân, đã phải chịu thua, dù rất muốn tham gia sinh hoạt. Vị trí của nó trên mái một chung cư khiến một số hoạt động (té nổ, té đồng loạt) bị cấm chỉ. Mặt khác, nó bé đến độ chỉ đủ chỗ cho không đến 70m2 sân tập. Nghĩa là chỉ đủ chỗ cho khoảng 20 người tập. Thế mà có thời nó đã chứa đến 60, 70 người trong một lớp (giai đoạn 1984-1985)!

Thế nhưng, nếu ai dũng cảm leo qua được 90 bậc khổ cấp của nó thì sẽ đạt tới một cảnh giới tuyệt diệu: ánh sáng chan hòa, không khí trong lành và gió trời lồng lộng. Phòng tập êm ả và kín đáo, rất thích hợp với pháp môn Aikido.

Một Đạo đường, ba khuôn mặt

Nói về lịch sử kiến trúc, Đạo đường Aikido Đakao, như người ta thường gọi hiện nay, đã trải qua ba giai đoạn chính.

1. Ngôi nhà tạm (1960-1975)

Năm 1958, võ sư Đặng Thông Trị về nước. Ông nhanh chóng hòa nhập lại với các bạn đồng môn cũ ở Hàn Bái đường, nhưng Ông cũng mang theo mình một hoài bão lớn, một pháp môn mới mà Ông được truyền thụ từ các võ sư Nhật trên đất Pháp: AIKIDO.

Là một trí thức khoa bảng với hào quang của một thời du học và đỗ đạt tại Pháp, Ông có nhiều thuận lợi về mặt uy tín, quan hệ giao tế; người ta khó hiểu làm sao Ông lại xây Đạo đường đầu đời của mình trên nóc một ngôi chung cư, với đủ thứ bất tiện. Chỉ có thể nghĩ là Ông xem đây là một giải pháp tạm thời, một mái nhà tạm để rèn luyện cá nhân (vào thời đó, Ông vẫn mang nhị đẳng) và đào tạo một số môn sinh chọn lọc cho mai sau.

Cảm giác tạm bợ toát ra từ dàn “Pergola” vẫn còn đó, dưới mái “tôle” (sân thượng được dự trù làm một khu vườn “treo” nhỏ), từ những cây cột gỗ và những tấm “tôle” che chắn xung quanh. Bức tường độc nhất là bức tường của nhà bên cạnh, trên đó họa sĩ Nguyễn Trí Minh đã vẽ những bức phác họa các thế võ Judo và Aikido. Thời đó, hình như chưa có ý niệm về “Kamiza”. Trong các bức ảnh còn lại, người ta thấy, trong một buổi diễn võ năm 1965, các khán giả nhí ngồi bệt trước bức tường, còn ảnh Tổ sư thì treo lơ lửng, bên trên một đà ngang. Ở dưới bức ảnh, trên một cây cột cách bức tường hơn nửa thước, có một bảng nhỏ đề chữ “Aikido”.

Sau khi võ sư Đặng Thông Trị ra đi, võ sư Đặng Thông Phong thay bào huynh chấp chưởng Đạo đường Aikido. Và cho đến 1975, sau 15 năm hoạt động, cấu trúc của Đạo đường, bộ mặt của nó không có gì thay đổi.

BTC

(xem tiếp kỳ sau)