Lái Thiêu ngày 21/3/2008.
Trong đời các hành giả thuộc các môn phái võ, gặp được một Ân sư, một Chân sư, một Minh sư là một hạnh ngộ lớn, không có gì lớn bằng. Vị Chân sư thường có khả năng đạt định hướng đi đúng cho cuộc đời của đệ tử về mặt xã hội, cũng như về mặt tinh thần và tâm linh.
Có khi không phải nói nhiều (đa ngôn đa quá), có khi không phải dạy nhiều, mà chỉ nhắm vào chỗ yếu, hoặc chỗ hiểm yếu để giải quyết một khúc mắc lớn trong đời.
Đs.Bùi Duy Cảnh đã gặp một Ân sư: Thầy Đặng Thông Trị và một Minh sư: Thầy Nakazono. Cả hai người đều quan trọng trong việc hình thành nhân cách của Đại sư. Nếu không có họ, phần số của ông đã khác nhiều.
MỘT VỊ ÂN SƯ.
Tuy là sinh ra trong một gia đình danh gia vọng tộc, nhưng do những biến động thời cuộc, ông đã trải qua một thời thơ ấu nhiều khó khăn. Sống trên đất Sài Gòn, ông đã sớm phải bươn chải, vật lộn với chuyện “cơm áo gạo tiền”. Tuy nhiên trong ông, nỗi đam mê võ thuật, hình ảnh các Samurai oai hùng luôn nung nấu, nỗi khắc khoải là một tráng sĩ trên giải đất Việt Nam oai hùng.
Thời đó, việc học Aikido là một cơ may họa hiếm trong giới võ và giới thượng lưu, người ta biết đến Aikido như một môn võ quý tộc, một pháp môn thượng thừa đầy bí hiểm. Mà cũng không có bài vở, báo chí gì nhiều viết về nó. Chỉ là những câu chuyện truyền khẩu trong giới thượng lưu giang hồ. Mà một trong những nhân vật trung tâm của các truyền thống về Aikido là Đại sư Hồ Cẩm Ngạc, một nghệ sĩ, một phi công, một kiếm sĩ, một võ sư, một tài hoa bút họa … Có một thời gian hình tượng Hồ Cẩm Ngạc đã là thần tượng của giới trẻ giang hồ mã thượng đất Sài thành.
Tuy nhiên, vì đa đoan công việc và vì không thật sự chuyên luyện Aikido, ông đã để mình cuốn hút theo phong trào Judo, lúc đó đã trở thành một cao trào trong giới trẻ.
Vào lúc đó, Vs.Đặng Thông Trị du học từ Pháp về, và để tạo cho mình một sự nghiệp, ông bước chân vào ngành TDTT và Aikido là một trong những yếu tố quan yếu để gầy dựng một vị trí trong xã hội. Những ý nghĩ về việc dạy võ, phát triển võ học đã được ông trình bày trong một bức thư từ Pháp gửi cho các vị đứng đầu Hàn Bái Đường vào đầu thập niên 50. Ông có ý trách là Hàn Bái Đường không để cho các môn sinh đóng góp nhiều hơn để có thể giúp các HLV có một cuộc sống tương đối rộng rãi khiến thu hút nhiều thành phần xã hội tham gia.
Do đó, khi tự mình đứng ra lập sân, ông đã đưa ra một mức học phí khá cao. Tuy không quá cao đối với con em Pháp kiều ở Salle Culturiste, nhưng quả là “kịch trần” đối với các môn sinh Việt Nam. Chúng ta không lấy làm ngạc nhiên khi đọc danh sách huyền đai thời đó, phần lớn đều xuất thân từ những gốc gác đại gia. Những Nguyễn Hữu Huy, Trần Kỉnh, Bùi Duy Cảnh, Trương Văn Lương … là cực hiếm.
Nếu không nhờ tấm lòng yêu trẻ và trọng nhân tài của Đs.Đặng Thông Trị thì Aikido và võ học Việt Nam nói chung có lẽ đã mất đi những nhân tài của đất nước.
Phải nói là chính Đại sư Đặng Thông Trị cũng không giàu có gì vào lúc đó. Làm sân, thì cũng chỉ làm tạm. Làm cho có để biệt luyện một số đệ tử sau này góp mặt với đời. Ngoài những khó khăn vật chất chồng chất, còn có khó khăn về mặt xã hội: Với tư cách một võ sư trẻ chưa có nhiều kinh nghiệm trận mạc, chưa có nhiều uy tín trong giới võ lâm Sài Gòn, thật khó để dựng lên một bảng hiệu: Đó là lý do phải cầu cứu tới vị thầy đã lừng danh tại trời Tây và được quốc tế công nhận từ lâu.
Vừa phải vượt qua những khó khăn vật chất, vừa phải chọn đệ tử mà trong tương lai sẽ là hậu truyền nhân bảo đảm sự trường tồn của môn phái, nhất là về mặt trình độ kỹ thuật (còn về mặt tinh thần và lý thuyết, các đệ tử là bác sĩ, giáo sư, kỹ sư, sĩ quan … sẽ đóng góp phần chính vào việc truyền thụ).
Gs.Đặng Thông Trị đã có một quyết sách rất hợp lý: Lấy tiền của người dư để nuôi những người thiếu mà là những nhân tài của dất nước, những bề tôi lương đống sau này của Tổ sư Ueshiba Morihei.
Trong một thời gian ngắn, chủ trương của Đs.Đặng Thông Trị đã tỏ ra đúng đắn: Những đệ tử “nghèo” của ông đã góp phần không nhỏ vào việc đặt nền móng Aikido trên đất nước Việt Nam thời sơ khai (1958-1970).
Chính trong khung cảnh đó, Đs.Bùi Duy Cảnh đã được Ân sư của mình tiếp đón và dạy dỗ. Để đáp lại, người đệ tử trung thành của ông – ta có thể gọi như hiện nay thường thấy là một “nội đệ tử” – cũng đã đóng góp nhiều mặt vào việc xây dựng sân bãi, làm Kabanmochi, làm Uke và dần dà vào một lúc nào đó nghiễm nhiên trở thành phụ tá. Đó là trường hợp của Đs.Bùi Duy Cảnh, cũng là trường hợp của nhiều người khác.
Để một phần nào hình dung được những khó khăn của Đs.Đặng Thông Trị thời đó, chúng ta nên biết là sân tập Đạo đường được làm bằng mạt cưa, trấu với một khung gỗ vây quanh. Khi Đs.Bùi Duy Cảnh trở lại Đạo đường , sau một quét mắt nhìn tổng quát, ông cúi xuống kéo tấm bạt lên để nhìn phía dưới: “Thời tôi, khung này làm bằng gỗ chứ không phải bằng xi măng” - Ông mỉm cười nhìn Vs.Bùi Thế Cần - “và khúc gỗ đó tụi tôi đi vác từ gần cầu Bình Lợi về, một phần làm sườn nhà và làm sân …”. Ông chỉ tay xuống dưới ở lầu 3, nơi thầy Đặng Thông Trị ở trước đây: “Và một phần thầy Trị dùng làm đồ gỗ trong nhà do chính tay thầy design (vẽ) ra”.
Đs.Bùi Duy Cảnh lại cúi xuống , tay vuốt nhẹ trên tấm thảm: “Còn tấm bạt thì chắp vá lung tung, loang lổ vết dầu-hắc. Thời gian đầu mỗi lần tập xong, áo quần dính dầu tùm lum, phải giặt rách cả da tay”.
Phải nói thêm là thầy Đặng Thông Trị rất coi trọng vệ sinh cá nhân và nhất là võ phục, lên sân tập, giống như các võ sư Nhật. Và đấy cũng là một nỗi khổ tâm của các học trò của vị Ân sư.
Đs.Đặng Thông Trị cũng có một tính cách khác khiến ông rất gần gũi với truyền thống Samurai Nhật: Lòng trung thành và tôn trọng sư phụ mình.
Do căn hộ bên dưới sân tập phải dành một phần làm phòng thay đồ, Đs.Đặng Thông Trị chỉ còn lại một phòng khách được dùng làm văn phòng và một phòng ngủ, trong đó có một cái giường do chính ông thiết kế. Trong suốt thời gian sư phụ của ông là Đs.Nakazono Mutsuhara lưu lại Việt Nam (1961-1963), thầy Trị đã nhường cái giường độc nhất trong phòng cho thầy mình và trải nệm nắm dưới đất.
Đs.Đặng Thông Trị cũng là người trung hiếu vẹn toàn. Thân phụ mất sớm, ông tỏ ra một mực hiếu để với mẹ già, từ khi còn ở Việt Nam cho đến khi du học từ Pháp về. Đã có lần bà cụ, tuy thân hình nhỏ bé nhưng giọng nói sang sảng, đã lớn tiếng và mạnh tay sửa trị thầy Đặng Thông Trị, gần như trước sự chứng kiến của một vài đệ tử. Đây là một bài học sâu sắc đối với các đệ tử của thầy, một ấn tượng không bao giờ quên. Cảnh tượng đó cũng nói lên tính nghiêm khắc trong giáo dục gia đình, cái mà ngày xưa thường gọi là “con nhà gia giáo”.
Phong cách giáo dục đó, Đs.Đặng Thông Trị đã áp dụng trong gia đình và các môn sinh là nội đệ tử của mình. Nhờ vậy trong số các môn sinh đã có những người hành đạt và đóng góp lớn cho xã hội: Nguyễn Hữu Huy, Nguyễn Thị Ngọc Chi, Đặng Thông Phong, Bùi Duy Cảnh, …
Năm 1964, khi thầy Trị rời Việt Nam qua Mỹ, ông đã có thể một phần yên tâm vì đã có một ê kíp khá thuần thục tiếp nối công việc tại sân Cộng Hòa (Nguyễn Hữu Huy), sân Quan Thuế (Lê Xuân Long), Salle Culturiste (Bùi Duy Cảnh), Sân Đạo đường Aikido (Đặng Thông Phong).
BTC & KhánhNhi.
Còn tiếp: Một Minh sư: NAKAZONO MUTSUHARA