Mai Văn Muôn

Học võ để phòng thân, giúp đời và chiến đấu, không chỉ đấu với người, mà còn đấu với thú dữ (voi, hổ…). Tình hình này xảy ra từ thời nguyên thủy, khi rừng rậm bị đẩy lùi dần thì việc đấu thú dữ càng đậm tinh thần thể thao và võ thuật.

Sử còn ghi năm 1436 hổ rừng lạc vào tận chùa Diên Hựu giữa kinh thành Thăng Long, vua sai võ sĩ đâm chết hổ. Chắc chắn võ sĩ ngoài sức khỏe còn phải sử dụng những miếng võ hiểm, vận dụng cả lực và mưu.

Bà Triệu

Ngoài ra, người ta còn chủ động săn hổ về nuôi để cho đấu nhau với voi và đấu với võ sĩ. Từ xa xưa, nhân dân ta đã thuần dưỡng voi, dùng voi vào sản xuất và nhất là chiến đấu. Các cuộc kháng chiến chống xâm lược phương Bắc từ đầu Công nguyên cho đến cuối thế kỷ XVIII đều có các đội tượng binh. Hình tượng Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Quang Trung đều cưỡi voi ra trận là hình tượng uy nghi, lẫm liệt, quyết thắng của dân tộc. Trong chạm khắc trang trí cổ dân tộc, đặc biệt là ở nhiều đình làng nửa sau thế kỷ XVII thường gặp cảnh người săn bắt hổ hoặc đấu nhau với hổ. Jean Koffler 1711-1780 trong cuốn sách “Miêu tả lịch sử xứ Đàng trong” (Description historique de la Cochichine) viết vào năm 1776 cũng có mô tả khá chi tiết cảnh săn hổ và bắt voi ở Đàng trong. Sử cũ còn ghi năm 1478 nhà Lê cho các quân tập trận voi ở sân điện Giảng Võ; năm 1481 đã tiến hành đào hồ Hải Trì, bên cạnh điện Giảng Võ để mở rộng và sử dụng trong tập luyện binh và voi. Như vậy việc tập luyện voi để dùng vào chiến trận rất được Nhà nước coi trọng. Năm 1509 vua Lê Uy Mục tuyển chọn voi  của quân đội trong kinh và các trấn, đặt hai giám ti Ngự tượng và Ngự mã. Hàng ngày sai hai viên giám quân đấu sức với nhau: Hai bên cầm gậy đánh nhau từ cửa Thanh Dương đến ngoài cửa Thái Miếu, nhà vua tới xem, lấy làm thích và thưởng cho tiền và lụa. Tiếp theo vua Lê Tương Dực cũng thích dũng lực, năm 1513 có lần ngự ra điện Quang Trị xem voi đấu nhau với hổ. Chúng ta không được biết chi tiết về những cuộc voi –hổ đấu với nhau ở Đàng ngoài; nhưng tại Đàng trong, năm 1750, Pierre Poivre đã chứng kiến cảnh voi và cọp đấu nhau ở cồn Dã Viên trên sông Hương, lần lượt 40 con voi đã giết chết 16 con hổ. Chúa Nguyễn và các quan trong phủ Chúa đã đi trên 12 chiếc thuyền, đến gần cồn để xem. Đấu trên cồn, sông nước bao quanh là “hàng rào bảo vệ” cho người xem. Nhưng đời Gia Long (1802-1819) các trận đấu voi-hổ tổ chức ngay trên khoảng đất trống ở kinh thành, quân lính cầm khí giới xếp thành vòng tròn quây quanh làm hàng rào đấu trường. Michel Đức Chaigneau trong cuốn Hồi ký về Huế (Souvenir de Huế) kể lại một trận đấu khi ông làm cố vấn cho Gia Long “Voi được đi lại tự do, còn hổ bị buộc bằng sợi xích cột vào cái cọc đóng chắc chắn ở giữa đấu trường và bị cắt bỏ nanh vuốt nhưng nó đã đứt dây xích, nhảy lên tát người lính ở đầu voi rơi xuống đất rồi còn bị voi dẫm chết, làm nhiều quân lính bị thương và gây khiếp đảm cho cả vua quan và dân chúng đi xem”.

Hai bà Trưng

Trong dịp lễ Tứ tuần đại khánh của vua Minh Mạng vào năm 1829, triều đình tổ chức trận đấu voi-hổ ở bờ bắc sông Hương. Nhà vua ngồi xem trên thuyền rồng đậu gần bờ. Hổ bị buộc vào cọc bằng dây xích, nhưng trong khi đấu đã dứt đứt xích nhảy xuống sông bơi về phía thuyền vua. Những người lính dịch phải chèo thuyền ra giết hổ ở giữa dòng nước. Để tránh nguy hiểm cho người xem, năm 1830 Minh Mạng cho xây Hổ quyền ở đồi Long Thọ bờ nam sông Hương là hình vòng tròn đường kính bên trong thành 44m, xung quanh có thành dầy từ 5m (ở chân) đến 4m ở (đỉnh) xây gạch đổ đất vào giữa, cao từ 4m75 (ở ngoài) đến 5m9 (ở bên trong) Trong tường đấu trường có 5 chuồng hổ và một cửa dắt voi vào. Người xem đứng trên mặt tường thành nhìn xuống. Các trận đấu voi-hổ ở Hổ quyền được tổ chức hằng năm và cả những khi vua thích. Vào trận đấu, hổ bị cắt nanh và bẻ vuốt để trong trận đấu voi phải dành phần thắng, hổ bị xem là đối tượng để rèn cho voi dũng cảm hơn. Trận cuối cùng tổ chức đời vua Thành Thái năm 1904: Hổ mấy lần nhảy lên trán voi, nhưng rồi bị voi dồn vào thành tường

MAI VĂN MUÔN