Văn như võ, nước ta có nhiều bậc kỳ tài, nhưng ít khi ta được biết rõ. Một thân hữu vì mến H.B.Đ, nên vui lòng viết giúp một thiên tài-liệu về những quyền sư danh tiếng. Chúng tôi xin đăng nguyên văn dưới đây.
L.T.S.
Nói đến vũ nghệ, các bậc lão thành đã từng giao du đó đây, để chân đến đất Đồng Nai miệt Tân Khánh, Bà Trà, cách đây lối 70 năm, không ai không nghĩ hai nhà võ thuật tuyệt luân là hai ông Ất và Giá.
Trong thời Pháp thuộc, các trường dạy võ đều bị cấm-chỉ, không được hoạt động, nhưng hai ông quyết đem hết tài nghệ đã học hỏi, dạy dỗ kẻ hậu sinh, mong mỏi mai sau các người ấy sẽ trở nên những tay bản lĩnh phi thường, có cơ giúp nước.
Trong bài này, tôi chỉ thuật qua thân thế và một vài pha oanh liệt của ông Ất, còn ông Giá, có dịp sẽ kể sau. Ông Ất, người sống rất đạm bạc, nhưng có một thân hình vạm vỡ, rắn-rỏi, tượng trưng một sức khỏe dồi dào và một nghị lực vô biên, không bao giờ nao núng trước một trở lực hiểm nguy nào. Ông rất nhanh nhẹn đến đỗi người toàn tỉnh và các môn đồ đều phải ngạc nhiên và tôn thờ như một vị sư tổ. Tánh người cang trực, hay giúp người hoạn nạn và rất thường dàn xếp những mối bất hòa giữa những phe hay chém giết lẫn nhau. Theo lời truyền tụng, thì trước kia, ông đã đi Huế học võ Kinh và ra Hà Nội thọ giáo với một bậc võ sư có chân truyền. Sau một thời gian học tập võ nghệ, ông từ giã thầy đi chu du khắp đó đây. Trên dãi đất Việt Nam, ông nghe nơi nào có thầy dạy võ, dầu cho non sông cách trở thế nào, ông cũng tìm học cho kỳ được. Vì thế ông là người từng trải sự nguy hiểm, xông pha trận mạc và lạnh lùng trước mọi thử thách. Ông có rất nhiều thế bí hiểm để dạy các môn đồ thoát những cơn “cầm cái chết trong tay”.
Ông chỉ có một người con gái, ông đem hết tài nghệ học hỏi của ông để truyền lại cho con. Chính cha con ông đã khai thị Sài Gòn mà trước kia nơi đây còn là một khu rừng tràm hoang vu đầy thú dữ. Khi ấy nhà chức trách Pháp muốn thử tài nghệ của dân Việt ra sao, có treo giải thưởng xứng đáng cho ai hạ được con cọp rất to mà nhà chức trách mua của một thợ săn vừa bẫy được. Trước một số đông quan chức chủ tọa cuộc lễ khai thị lớn lao, ông thị chứng cho con gái ông, lúc ấy độ chừng 20 ngoài tuổi, để đấu với cọp. Cuộc đấu suốt mấy giờ mới kết liễu, cuộc tranh hùng giữa người và thú khởi từ 9 giờ ban mai đến ngọ mới dứt. Con gái ông nai nịt gọn gẽ, đầu vấn tóc, sử dụng một ngọn lao dài, đầu bịt sắt bén nhọn. Lúc đầu quan khách lấy làm lo ngại cho số phận con ông, vì sức gái có hạn, đâu thể đương đầu với cọp mang danh là chúa sơn lâm. Một tiếng gầm của cọp, người nhát gan phải mất vía, nhưng ông kiên quyết cho con ông đánh. Ông hiểu rõ bản lãnh của con ông, vả lại nếu có điều bất trắc thì ông nhảy vào liền, quyết không để con bị hại.
Sức gái không thể hạ cọp trong giây lát mà phải đánh dằng dai để tiêu hao sức lực cọp, có nhiều lúc cọp vồ hụt, gầm lên những tiếng rợn người, đập đuôi xuống, đầy tức khí quyết nhai xương kẻ thù được mới nghe. Cọp xoay trở rất nhanh, đưa vút tát liên tiếp, lẫn tiếng gào thét ghê hồn, nhưng người con gái ông lại nhanh hơn, khi thọc ngược ngọn lao để tránh khi cọp phủ, thoạt tả thoạt hữu, thoạt trước thoạt sau, thật là đáng một nữ kiệt thế gian hi hữu. Luôn luôn nhanh nhẹn để tránh nanh vuốt của cọp, con gái ông đã sử dụng ngọn lao tài tình, nhắm ngay yết hầu cọp đâm suốt. Qua mấy giờ đầu, người và vật máu me nhuộm đỏ. Có người lo ngại hỏi con ông có bị thương không, ông lắc đầu và mỉm cười. Cọp lần lần ra máu nhiều, kiệt sức, xoay trở chậm chạp và sau cùng, phải rước lấy ngọn lao độc hiểm để kết thúc buổi đấu.
Sau buổi đấu cọp để khai thị Sài Gòn, danh tiếng ông vang dậy như cồn. Nhiều người mộ tài ông đến xin thọ giáo rất đông. Số môn đồ của ông chỉ có lối năm bảy người giỏi (mà ta hay gọi là học trò ruột) trong ấy ông bác tôi là một.
Trang khẩu truyền này tưởng cũng không vô bổ khi chúng ta đang tìm tòi sử liệu của những tay võ dũng siêu hùng quán thế của nước Việt Nam.
(Trích Việt Nam Giáo Khoa tập san số 1/1953).