Vương Long.
Tổ sư môn phái Hiệp Khí Đạo (Aikido) Moritaka Ueshiba là người thấp bé, cao 1,53 mét, nặng khoảng 60 ký, trông hiền lành, chất phác, sống giản dị, khiêm tốn khiến người ta dễ sinh lòng cảm mến, nhưng ý chí của ông rất sắc đá, nghiêm túc với bản thân, và hành động vô cùng nhanh chóng, chính xác.
Lúc tiên sinh Ueshiba 61 tuổi (1941), báo Asahi Nhật Bản quay phim ông biểu diễn Hiệp Khí Đạo. Trong cuốn phim này, người ta có thể trông thấy nghệ thuật tuyệt diệu của ông, lả lướt nhẹ nhàng như khiêu vũ, nhưng khi một nhóm độ mười lăm võ sư Nhu đạo từ 5 đẳng trở lên đồng loạt tấn công đều bị ông đánh bại một lượt mà không ai biết được vì sao.
Một lần khác, Tiên sinh bảo các môn đồ giỏi nhất tấn công ông vào bất cứ lúc nào. Những người này cũng là các cao thủ Nhu đạo 5 đẳng trở lên, họ biết ông rất nhanh nhẹn nên cố tìm dịp sơ hở để công kích. Đầu tiên họ quyết định động thủ trong bữa ăn ngay khi ông đưa đũa lùa cơm vào miệng; nhưng ngạc nhiên xiết bao, cứ mỗi lần một đệ tử định xuất chiêu thì ông bỗng nhìn thẳng vào người đó. Họ bèn chờ lúc ông đang tắm, nhưng khi họ xô cửa định nhào vào thì thấy ông đang đứng nhìn ra cửa chờ họ. Tổ sư Ueshiba đã phát triển được trực giác sau nhiều năm khổ luyện và dưỡng sinh đúng phép. Trực giác đó không chỉ là cảm nhận được ý đồ tấn công của đối thủ, mà còn mang tính chất ngoại cảm phi thường. Một hôm đang ngồi với một đệ tử, Tiên sinh chợt nói là ông cảm thấy người chú của ông đang đi loanh quanh trong phòng. Người chú này đã chết cách đó vài năm, nhưng gia đình quá nghèo không tổ chức được đám giỗ vào ngày hôm trước.
Trong thập niên 1950, Tiên sinh Ueshiba sống trong một ngôi nhà nhỏ đơn sơ trên ngọn đồi ở vùng quê thuộc quận Ibaraki, nằm về phía bắc Tokyo cách hai giờ đi xe lửa, có vài ba môn đồ tâm đắc vừa theo học vừa phụ ông làm ruộng. Ông làm việc rất dẻo dai, không một nông dân nào sánh kịp, có năm ông thu hoạch được 640 kg gạo, 8 tấn khoai tây, vài tạ đậu đỏ, thêm gạo mạch, gạo mì và nhiều loại rau cải.
Mặc dù là một cao thủ thượng thừa trong chốn võ lâm, từng được Hoàng gia và giới quý tộc mời đến dạy võ, Tổ sư Ueshiba là một người khiêm tốn, không thích phô trương thanh thế, chỉ dùng đức độ và lòng nhân từ đối đãi với người. Câu chuyện sau đây cho thấy điều này.
Khi một đệ tử cao cấp là Mochizuki, 8 đẳng, thiết lập một võ đường tại Sizuoka, xứ nổi danh về trà (chè), Tổ sư Ueshiba được mời đến dự lễ khai trương, ông cùng đi với mười đệ tử cao cấp khác. Sau buổi lễ, Tổ sư cùng các môn đệ đi thưởng ngoạn cảnh đẹp thiên nhiên.. Tất cả đều đi theo con đường đất lên dốc dài 6 km xuyên qua các vườn trà.
Tổ sư mặc lễ phục, chân mang guốc Nhật leo dốc rất nhanh, bỏ các môn đệ sau xa. Họ không thể theo kịp thầy nếu dùng con đường có sẵn, nên băng ngang qua các khu đất trồng trà. Các ông chủ vườn và những người đang chăm sóc cây trà liền cầm gậy đổ xô tới đuổi họ. Đám môn đệ toàn là trai trẻ cũng đứng lại chuẩn bị đánh nhau một trận. Nhưng ngay lúc đó cả hai phe ngạc nhiên khi thấy Tổ sư Ueshiba xuất hiện. Ông đã lên cao 500 mét, vậy mà thoáng chốc đã quay trở lại đứng giữa hai nhóm đối nghịch. Ông quỳ sụp xuống chấp tay vái chào đám nông dân và nói:
- Xin các ông tha lỗi. Đây là các học trò của tôi, chúng không theo kịp tôi, nên nửa đường bị lạc…
Những nông dân chất phát hiền lành vô cùng sửng sốt khi trông thấy một ông già tiên phong đạo cốt quì sụp trước mặt. Họ bối rối vái chào đáp lễ và xin lỗi đã quá nóng tính.
Lên tới đỉnh đồi, các môn đồ chờ nghe lời quở trách của thầy, nhưng ông ôn tồn bảo họ:
"Công việc đồng áng rất mệt nhọc, người nông dân lại nghèo, kiếm ra tiền rất ít mà làm việc thì nhiều. Còn như thầy trò ta chuyên ở võ đường làm việc thì ít mà thường ăn sung mặc sướng… Như vậy không công bằng, có phải vậy không?..."
Có lần, Tiên sinh Ueshiba đang ở trong nhà nhìn ra đường thấy một đôi vợ chồng cãi lộn, người chồng đánh vợ túi bụi. Ông liền chạy ra quì xuống giữa hai người, vái lạy người chồng và nói:
“Xin ông tha cho, tôi xin chịu tội thay cho người đàn bà này”.
Người chồng bối rối khi thấy một ông lão quì lạy mình giữa đường, nên nâng ông dậy, và cả hai vợ chồng theo ông vào nhà nghe lời khuyên bảo. Sau đó, người chồng trở thành một đệ tử tâm phúc của Tiên sinh.
Tiên sinh Ueshiba là một người tự học và biết tiếp thu cái mới. Khi ông gặp giáo sư Ohsawa, nhà y triết dưỡng sinh khai sáng môn phái Thực dưỡng Macrobiotics, và được giáo sư chẩn đoán là trái tim của ông hơi yếu, tiên sinh liền áp dụng ngay những lời đề nghị của giáo sư. Sau đó, ông thường bảo học trò:
“Thực hành phương pháp thực dưỡng trước, rồi mới tập luyện Hiệp Khí Đạo sau”. Hai ông đã trở thành bạn tâm giao suốt quãng đời còn lại.
VL.