Trích “Nghiên cứu võ thuật” tháng 2/90.

Nước Việt Nam, theo nhiều sử gia trên thế giới, lập quốc cách đây ngót 5.000 năm. Địa bàn thời cổ của dân tộc ta là một trong những cái nôi văn hóa của loài người. Văn hóa không chỉ có nghĩa là văn minh hay văn chương chữ nghĩa, mà bao gồm tất cả những gì nhằm giáo dục, đào tạo con người trở nên tốt đẹp hơn cả về thể xác lẫn tinh thần. Võ thuật là một phần của văn hóa , hay nói cụ thể hơn, võ thuật thuộc về “nền văn hóa thể chất” – theo chữ dùng của Tổng cục Thể dục thể thao. Nước Việt Nam thời cổ vì vậy cũng có một nền võ học riêng của mình.

Trước khi bị người Trung Hoa xâm lược và chịu ảnh hưởng của họ, dân tộc ta đã sáng tạo nên nền văn minh sông Hồng rực rỡ và độc đáo. Những di vật khảo cổ chứng minh rằng tổ tiên ta rất giỏi và rất ham chuộng võ thuật. Điều này cũng dễ hiểu: đứng trước một kẻ thù to lớn luôn nuôi mộng nuốt chửng ta, không giỏi võ và mưu trí làm sao chống cự nổi?

Điểm qua các truyền thuyết về buổi Bình Minh của đất nước, ta thấy bóng dáng những món binh khí nói lên trình độ võ thuật của thời ấy:

1. Lạc Long Quân chém con Ngư Tinh làm 3 khúc. Đây là một con cá sống lâu đời thành tinh, rất dữ tợn và xảo quyệt, thân dài 50 trượng, đưoi như cánh buồm, miệng có thể nuốt chửng 10 người một lúc.

2. Vua Hùng mở nước, một trăm con voi từ khắp nơi trong nước vui mừng kéo nhau về triều yết tỏ lòng quy phục. Nhưng trong đàn có một con quay lưng lại vua, đầu ngoảnh về phương Bắc. Vua Hùng nổi giận, gọi con gái là nàng Bàu, trao cho kiếm báu hạ lệnh chém đầu con voi bất nghĩa.

3. Ở ngã ba sông trước thành Văn Lang có một cây chiên đàn rất lớn. Một con hạc trắng đã thành tinh thường bắt người tha về cây đó để ăn thịt. Một hôm, từ dưới sông hiện lên một chàng trai tuấn tú, cầm một chiếc câu liêm ngoắc vào cổ con quái điểu, nó lăn ra chết.

4. Huyện Lâm Thao cũ có truyện Nguyễn Cận giúp thần Long Uyên giết con thuồng luồng: nửa đêm, Cân mài dao thật sắc, tới sàng nhảy xuống nước, cùng thần Long Uyên giao chiến với thuồng luồng, giêt được quái vật, quăng đầu nó lên bờ. Long Uyên bảo Cận lột da thuồng luồng làm áo giáp sẽ chống được tên nỏ và gươm giáo. Giặc Ân sang đánh, nhờ có áo giáp da thuồng luồng, chàng xông xáo giữa hàng ngàn quân giặc như vào chỗ không người.

6. Đời Hùng Vương thứ 18, Sơn Tinh đánh nhau với Thủy Tinh, quân lính của Sơn Tinh đứng trên cao bắn xuống, bộ hạ Thủy Tinh chết xác nổi đầy sông …

Căn cứ trên những thành tựu của môn khảo cổ, vô số đồ đồng gồm công cụ sản xuất, binh khí, vật dụng trong nhà có khắc họa nhiều hình ảnh khỏe đẹp làm nổi bật sinh hoạt võ nghệ sôi nổi.

*

Những hoa văn, họa tiết trên các đồ đồng thời Hùng Vương dựng nước cho ta thấy vào thời đại đó, toàn dân ta đều tập võ và đấu võ. Trên một chiếc rìu lưỡi xéo (đồ đồng Đông Sơn, cách đây 2.500 đến 3.000 năm) chạm nổi cảnh hai võ sĩ đang giao đấu, đông đảo người xem đứng chung quanh. Đa số các họa tiết trên đồ đồng khắc họa những động tác chân, cho thấy tổ tiên ta ưa dùng cước pháp. Nhóm người bên phải đá, nhóm bên trái dùng tay đỡ. Ở cuối hàng, người bên phải tung lên cao, chân phải quặt ngang vào mạn sườn đối thủ. Còn đối thủ thì đang chống tay, đảo thân để né ngọn đá. Ở nhiều chỗ khác nhau cũng có khắc họa nhiều cảnh đấu võ tay không, hoặc đấu với thú dữ bằng tay không hay gậy gộc. Trên trống đồng cũng khắc họa những đòn tay và những thế đá.

Buổi đầu dựng nước, binh khí được chế tạo bằng đá, đồng thau, tre, gỗ. Các loại cung nỏ dùng tên nứa, tên tre vót nhọn hoặc mũi tên bịt đồng mà bắn. Binh lính, mãnh tướng thời Văn Lang, Âu Lạc được trang bị các loại lao, giáo, rìu, dao găm, kiếm, qua, v.v.. cùng các món che thân như hộ tâm phiếu, khiên, mộc bằng cây hoặc gỗ …

Mũi tên đồng Cổ Loa

An Dương Vương xây thành Cổ Loa, được thần Kim Quy cho chiếc móng làm lẫy nỏ thần (Linh Quang thần nỏ), bắn ra hàng loạt mũi tên, nhờ đó mà thắng được giặc.

Đó là truyền thuyết, còn theo sử sách, tướng tài của An Dương Vương tên là Cao Lỗ đã sáng chế ra loại nỏ có khả năng một phát bắn ra hàng chục mũi tên. Thời đó, nghề đúc đồng đã phát triển, sản xuất hàng loạt mũi tên đồng để trang bị cho đạo quân cung nỏ. Mũi tên có ba cạnh sắc nhọn. Ngày nay, khoa khảo cổ đã tìm thấy ở Cổ Loa kho mũi tên đồng hàng vạn chiếc. Với loại mũi tên đó, thì tên phải dài 60-70cm, cánh nỏ cũng phải dài mới bắn xa được.

Loại nỏ Liên châu trên đây được thần thoại hóa thành “nỏ thần”. Sử sách Trung Quốc đã ca ngợi nỏ Liên châu của Âu Lạc như sau: “Mỗi phát giết được 300 người” và “mỗi phát xuyên qua hàng chục người”.

Nhân dân Vĩnh Phú còn kể nhiều chi tiết khác chung quanh câu chuyện này: Hương Canh là một làng có nghề gốm truyền thống từ thời Hùng Vương. Làng có một người rất khỏe là Cao Lỗ, dân gọi là Đô Lỗ vì Lỗ là một đô vật. Đô Lỗ năn nồi đã khéo lại vật cũng giỏi. Dô Lỗ vào triều vật với các vệ sĩ của An Dương Vương không ai thắng nổi nên được phong Đô Úy cấm quân rồi dần thăng tới tước Hầu, nhân dân vẫn gọi là “Nồi Hầu” tức ông Hầu làng nồi.

(Còn tiếp)