Vs. Ngô Quyền
Chúng ta đã biết Aikido chủ trương phối hợp sức mạnh của thể chất với sức mạnh tinh thần và phát triển sức mạnh tổng hợp đó trong các động tác kỹ thuật của bộ môn.
Do sự chỉ đạo của một tinh thần thống nhất, tập trung “Ở ĐIỂM DUY NHẤT”, vùng bụng ngay dưới lỗ rốn, mà sức mạnh cơ thể vốn thường tản mạn khắp nơi trong cơ thể được phối hợp liền lạc. Nhờ đó, lúc TĨNH, toàn thân được thư giãn, mềm mại, nghỉ ngơi, nhưng lúc ĐỘNG (do sự chỉ huy của tinh thần hợp nhất), lực đó lập tức phát động từ ĐIỂM DUY NHẤT, một mặt xuống chân tạo thành chân đế vững vàng, một mặt ra vai tay để phối hợp với lực tấn công mà hóa giải. Một khi đã đạt được đúng THỜI ĐIỂM, cái cộng lực TRONG (lực tổng hợp của bản thân) và NGOÀI (lực tấn công) sẽ tạo thành một sức mạnh rất lớn và còn gia tăng theo tốc độ của động tác. Do đó các kỹ thuật sẽ trở nên rất hữu hiệu.
Trong tập luyện AIKIDO, chúng ta đánh giá rất cao phần luyện tập thể dục chuyên môn này vì đó là những bước tập cơ bản nhất để đưa môn sinh từ chỗ đơn giản đến phức tạp: từ luyện tập một mình (đơn luyện) để tiến tới song luyện và rồi đối luyện với nhiều người, phần luyện tập này giúp chúng ta tìm biết (cảm nhận) mà tập trung toàn lực vào ĐIỂM DUY NHẤT (còn gọi là ĐỊNH KHÍ ĐAN ĐIỀN), tập duy trì sự tập trung này trong tập luyện và tập phát động tổng lực từ đó trong mọi động tác (vận khí phát lực).
Qua chuyên cần luyện tập, chúng ta có thể thường xuyên duy trì điểm duy nhất này theo quán tính để đạt hiệu năng tối đa trên sân tập cũng như trong mọi sinh hoạt của cuộc sống. Sự luyện tập để thường xuyên duy trì ĐIỂM DUY NHẤT này giống như người tập đi xe đạp. Lúc đầu anh ta phải cố gắng mới giữ được thăng bằng cho xe khỏi đổ, sau giữ thăng bằng, vừa đạp phải vừa lái xe nữa. Nhưng tới khi đã thành thạo rồi anh ta có thể lái xe đi tới nơi định trước, khéo léo tránh ổ gà, bấm chuông, bóp thắng theo nhu cầu… mà đâu cần phải quan tâm đến việc giữ thăng bằng nữa?
Sau đây là những thế đơn luyện quan trọng trong phần thể luyện chuyên môn và một số ứng dụng song luyện, được sắp xếp từ vận động tại chỗ đến di động và xoay chuyển để phù hợp trong ứng dụng thực tế. Nói cách khác, các môn sinh được hướng dẫn luyện tập duy trì ĐIỂM DUY NHẤT trong mọi tư thế và vận động đa dạng tiến tới duy trì thường xuyên trong cuộc sống hằng ngày.
1. IKKYO UNDO
Đứng thẳng cột sống, dang hai chân cách nhau chừng 20 cm, mắt nhìn thẳng, vai buông lỏng, bàn tay phải nắm lên lưng bàn tay trái (gần sát cổ tay).
- Đếm 1: vừa tăng áp lực từ bàn tay phải lên bàn tay trái vừa đưa lên ngang giữa ngực cho cơ cổ tay dãn tối đa, đồng thời thở ra qua lỗ mũi, dùng ý phát lực từ ĐIỂM DUY NHẤT (căng lên) qua vai, cánh tay và bàn tay trái, để dù bị áp lực của bàn tay phải mà khí lực vẫn buông qua cổ tay bị bẻ gập, qua ngón tay mà thoát ra ngoài.
- Đếm 2: bàn tay phải vẫn nắm nguyên vị trí nhưng nới lỏng áp lực và thả bàn tay trái xuống trước bụng dưới, đồng thời hít hơi nhẹ vào qua lỗ mũi (h1a-1b).
- Lần lượt tập hai bên trái phải, mỗi bên 8 lần.
2. NIKYO UNDO
Đứng như thế tập ở trên, duỗi cánh tay trái về trước ngang tầm vai, lòng bàn tay hướng sang trái, ngón cái phía dưới. Cánh tay phải duỗi song song, bàn tay úp lên lưng bàn tay trái, ngón cái phải nằm lên mép bàn tay trái.
- Đếm 1: Bàn tay phải kéo bàn tay trái về sát ngực, hạ thấp hai cùi chỏ xuống đồng thời thở ra, phát lực từ nhất điểm qua vai, tay và bàn tay trái ra ngoài dù cho đang bị bàn tay phải bẻ xoắn.
- Đếm 2: Vừa duỗi tay về trước như cũ vừa hít nhẹ qua mũi.
- Mỗi bên tay tập 8 lần.
3. SANKYO UNDO
Đứng như trên tay trái buông xuống, bàn tay úp xuống đất. Bàn tay phải nắm bàn tay trái, ngón cái phải đặt lên lưng bàn tay trái (các ngón kia nằm phía dưới các ngón trỏ, giữa, áp út và út bên trái).
- Đếm 1: Bàn tay phải vừa xoay bàn tay trái ra phía sau vừa đưa lên sang trái cho cẳng tay trái dựng đứng lên. Thở hơi ra theo động tác, đồng thời dùng ý phát lực từ NHẤT ĐIỂM qua cánh tay, bàn tay trái ra ngoài.
- Đếm 2: Hạ bàn tay tái xuống vị trí ban đầu đồng thời hít nhẹ vào.
- Lần lượt tập cả hai bàn tay, mỗi bên 8 lần.
4. KOTE GAESHI UNDO
Đứng như trên. Bàn tay trái đưa lên ngang cổ, xoay và hướng lòng bàn tay sang trái, mép bàn tay (ngón út) hướng vào cổ. Ngón cái phải đặt lên lưng bàn tay trái dưới ngón út và áp út, các ngón kia nằm vào gót ngón cái trái.
- Đếm 1: Bàn tay phải vừa kéo bàn tay trái xuống trước bụng vừa tăng áp lực lên ngón cái phải đè vặn bàn tay trái, đồng thời thở ra theo động tác, ý phát lực từ NHẤT ĐIỂM qua vai, tay trái thoát ra ngoài.
- Đếm 2: Nơí áp lực ngón cái phải trả hai tay về vị trí ban đầu đồng thời hít nhẹ vào.
- Ghi chú:Trong các thế tập từ 1 tới 4, tay nọ giữ vai trò đối phương để tập cho tay kia phát khí lực ngay cả trong khi bị khống chế ở tay theo nhiều cách khác nhau.
5. TEKUBI-FURI UNDO
Đứng thoải mái, đầu lưng thẳng, hai chân dang cách nhau 20cm gối lỏng, ngón chân bám xuống mặt đất, hai tay buông thõng theo chân (lỏng từ vai xuống tận các ngón).Ý khi tập trung nơi NHẤT ĐIỂM, toàn thân buông lỏng và thở tự nhiên.
Vẩy lắc hai bàn tay từ chậm tới nhanh dần lên tới mức tối đa rồi giảm dần tốc độ tới ngưng hẳn. Do sự rung động của hai bàn tay, khí lực từ NHẤT ĐIỂM lan tỏa ra toàn thân.
GHI CHÚ: thế tập này thường tập xen kẽ sau mỗi thế 1, 2, 3 và 4 để thư giãn các cơ gân cổ tay sau khi tập hoặc khởi động trước các thế tập cũng như để thư giãn toàn thân sau buổi tập.
6. TEKUBI-KOSA UNDO
Đứng như thế tập 5.
- Đếm 1: Dùng ý phát lực từ Nhất Điểm (bụng dưới hơi căng) vừa thở ra vừa cong cổ tay, bàn tay ngửa lên, đưa hai bàn tay vào giao nhau trước NHẤT ĐIỂM, cảm giác lực tuôn ra qua cánh tay (hình 6a- 6b).
- Đếm 2: Hít nhẹ và buông lỏng 2 cánh tay trở về vị trí ban đầu.
- Đếm 3: Động tác ban đầu như ở lúc đếm 1 nhưng hai ban tay giao nhau ngang trước mặt (hình 6c).
- Đếm 4: Động tác như ở đếm 2.
Tập như trên thêm 7 lần nữa.
- Ghi Chú: thế tập này thường dùng để điều hòa hơi thở (sau những thế tập phát lực mạnh), củng cố lực tập trung ở NHẤT ĐIỂM và phát lực ra hai cánh tay.
7. FUNE-KOGI UNDO
Bước chân trái một bước về phía trước, bàn chân trái thẳng về phía trước, gối trước cong, chịu 6/10 trọng lượng cơ thể. Xoay bàn chân nằm ngang, phía sau bàn chân trái, duỗi gối phải gần thẳng và chịu 4/10 trọng lượng thân. Lưng luôn giữ thẳng, hai tay buông lỏng 2 bên (hình7d).
- Đếm 1: Duỗi gối phải để đưa trọng lượng thân về trước khiến gối phải cong xuống, đồng thời vừa đẩy mạnh hai cổ tay về phái trước bụng vừa dùng ý phát lực từ NHẤT ĐIỂM và thở nhanh ra.
- Đếm 2: Duỗi chân trái ra để chuyển trọng lượng thân về phía sau như ngồi lên chân sau trong khi gối phải cong xuống, hai tay hơi co lên ngang thắt lưng, quặp cổ tay xuống, hít hơi nhẹ vào.(h7c)
Sau khi thuần thục và tăng tốc độ các động tác trên để tập vừa di động thân tới lui nhanh vừa duy trì được NHẤT ĐIỂM và phát lực theo động tác, đổi thế đứng và tập thuần thục với chân phải phía trước.
Kế đó tập đổi hướng 180o bằng gót chân mà không để mất NHẤT ĐIỂM, tập đổi hướng qua lại nhiều lần, gia tăng tốc độ.
8. MEN-UCHI IKKYO UNDO
Bước chân trái về phía trước, cong gối trái, đồng thời phát lực từ nhất điểm, thở ra và vung hai tay mạnh từ dưới lên ngang trước mặt (theo đường vòng cung), ngón tay duỗi thẳng, mép bàn tay hướng về phía trước (để đỡ) (h8b).
Lập lại thế tập nhiều lần và đôi chân đứng cho thuần thục cả hai bên trái, phải. Sau đó tập biến thế đổi hướng 180o (ZENGO UNDO) liên tục cho nhuần nhuyễn. Luôn duy trì ĐIỂM DUY NHẤT trong mọi tư thế chuyển tiếp. Biến thế xoay chuyển và bước đổi 8 hướng là HAPPO UNDO.
Ghi chú: cần ghi nhớ trong các thế tập có di động thân pháp như thế tập 7 và 8 trên đây thì không duỗi gối quá thẳng, vì như thế sẽ làm khớp bị “khóa” khiến khí lực không lưu thông được, các động tác không thể linh động và phát lực mạnh được.
9. SAYU UNDO
Đứng thẳng lưng, nhìn về phía trước, bước ngang sang hai bên 1 bước (gấp đôi khoảng cách giữa hai vai), hai bàn chân mở ra. Hai tay đưa sang phải, ngang ngực, lòng bàn tay hướng lên. Nhớ luôn duy trì NHẤT ĐIỂM (h9a).
- Đếm 1: Gấp cong gối trái đưa thân sang trái (lưng vẫn thẳng đứng) đồng thời phát lực từ NHẤT ĐIỂM bằng cách xoay eo, vung hai tay từ phải sang trái theo đường vòng cung lên qua mặt rồi đè chếch xuống ngang vai trái, cảm giác nặng dọc phần dưới cánh tay. (h9b-c).
- Đếm 2: Đẩy mạnh chân trái đưa thân sang phải, cong gối phải đồng thời xoay eo phát lực vung hai tay qua mặt rồi hạ để xuống ngang vai phải (động tác đối xứng với động tác bên trái).
Biến thế: Di chuyển vị trí sang trái, phải.
- Đếm 1: Lê bàn chân phải bước ngang qua trước bàn chân trái, lê tiếp bàn chân trái sang trái một bước, vừa xoay eo phát lực vung tay trái qua trái vừa hạ cong gối trái và đè hai tay xuống.
- Đếm 2: Lê bàn chân trái sang bàn chân phải, lê tiếp chân trái sang phải một bước, vừa xoay eo phát lực vung hai tay qua phải vừa hạ cong gối phải và đè hai tay xuống.
10. KOKYU HO UNDO
Đứng thủ thế: Chân trái bước tới một bước, gối hơi cong, bàn chân phải xoay ngang sau bàn chân trái, chân phải duỗi 8/10. Tay trái đưa về phía trước, bàn tay mở và hạ thấp gót tay xuống. Bàn tay phải đặt ở trước rốn cũng mở rộng, gót tay cũng hạ thấp xuống.
- Đếm 1: Bước chân phải lên một bước, đưa tay phải ra, đồng thời co tay trái về trước NHẤT ĐIỂM. Gập cổ tay phải chúc ngón tay đất.
- Đếm 2: Chùng gối phải xuống, dồn trọng lượng thân lên chân phải làm trụ, xoay vòng chân trái sát đất ngược chiều kim đồng hồ (về phía sau) 180o, đồng thời múc tay phải vòng xuống rồi múc lên, thủ thế với chân phải ở trước.
Lập lại thế tập nhiều lần liên tục, lần lượt từ thế thủ chân trái trước sang thế thủ chân phải trước và ngược lại cho tới khi động tác mềm mại liên tục, duy trì được NHẤT ĐIỂM và phát lực vào tay múc xuống mà chân vẫn vững vàng, linh động.
11. UDE FURI UNDO
Đứng theo thế thủ chân phải (trọng lượng trên chân trái), hai tay buông xuống, mặt nhìn phía trước.
- Đếm 1: Xoay eo phát lực từ NHẤT ĐIỂM, chân phải theo sức xoay của thân đánh nửa vòng tròn, bàn chân sát mặt đất. Chân trái xoay tiếp nửa vòng về phía sau (toàn thân xoay 180o). Thuận theo sức xoay của thân, cánh tay trái đồng thời vung rộng theo sức ly tâm, tay phải cũng vung theo, rồi hai tay cùng xuôi về phía bên trái.
- Đếm 2: Xoay eo như trên, đổi chân, đổi hướng 180o.
Lập lại thế tập trên nhiều lần cho thuần thục để trong lúc xoay chuyển thân đổi hướng, chuyển trọng tâm cơ thể từ chân này qua chân kia mà vẫn duy trì được NHẤT ĐIỂM ngày một tăng thêm.
12. SEIZA KOKYU–HO
Ngồi quỳ gối: hai gối cách nhau khoảng hai bàn tay mở rộng, bàn chân ngửa và duỗi về phía sau, hai ngón chân cái sát nhau, mông đặt lên gót chân, lưng đầu thẳng đứng, thân buông lỏng và giữ NHẤT ĐIỂM.
Bạn tập (UKE) ngồi như đối diện, hai bên sát gối. Đưa tay về trước cho bạn tập nắm hai cổ tay.
Vận lực từ NHẤT ĐIỂM qua vai ra hai tay, vừa đẩy về phía vai bạn tập vừa úp sấp bàn tay, thở hơi ra (tuyệt đối không nín hơi).
Bạn tập dùng sức từ NHẤT ĐIỂM để chịu sức từ nhẹ tới mạnh nhằm giúp người tập phát triển sử dụng khí lực. Nếu sức đối kháng quá mạnh dễ làm người tập sử dụng sức cơ bắp khiến nội lực không có cơ hội phát triển.
Nếu bạn tập không duy trì được NHẤT ĐIỂM thì toàn thân sẽ cứng ngắc, gối bị hổng khỏi mặt đất và té về phía sau. Người tập sẽ đẩy lái sang phải (hoặc trái) cho bạn tập té ngửa về phía phải (hoặc trái), đồng thời lấy gối phải làm trụ để nhấc chân lên ngồi sát hông trái của bạn tập, hai tay đè vai cho bạn tập không ngồi dậy được.
Cần ghi nhớ: không được để cùi chỏ khuỳnh ra ngoài làm tản lực trực tiếp đẩy vào vai bạn tập.
NHỮNG ĐIỂM QUAN TRỌNG TRONG LUYỆN TẬP AIKIDO
1. Duy trì ĐIỂM DUY NHẤT trong mọi lúc, ngay cả lúc vận động bằng cách:
- Buông lỏng toàn thân, nhất là hai vai, cho trọng lượng cơ thể lắng xuống phần thấp nhất của thân mình nơi bụng dưới để ổn định, vững vàng (như con lật đật).
- Ý thường xuyên đặt nơi ĐIỂM DUY NHẤT để phối hợp (ý lực với thể lực) và chỉ đạo thể lực trong vận động.
2. Luôn giữ cột sống thẳng đứng so với mặt đất nhưng không để cho cứng ngắc (gây trở ngại trong vận động). Đôi khi cột sống chỉ hơi cong ngả thuận thế xoay chuyển và hướng phát lực.
3. Trong vận động AIKIDO, cơ thể luôn mềm mại và uyển chuyển (linh động) để đạt được vận tốc cao (sức mạnh), khí lực thông thoát. Tuy nhiên, trong cái mềm mại (NHU) đó có tiềm ẩn một sức cương mãnh để lái sức mạnh tấn công vào quỹ đạo của mình. Do đó phải tuyệt đối tránh duỗi tay chân quá thẳng đưa đến khóa khớp, gây trở ngại, bế tắc cho sự vận chuyển KHÍ LỰC nhất là khớp gối và khớp chỏ.
4. Phải luôn ghi nhớ rằng sức mạnh AIKIDO là một tổng hợp liền lạc, được phát động bằng một ý chí tập trung cao độ. Tập phát động ý chí tập trung đó là tập phát huy, phát triển sức mạnh tinh thần, một nội lực vốn vẫn tiềm tàng trong cơ thể mọi người.
KẾT LUẬN
Nếu ta hiểu rõ ý nghĩa của AIKIDO (HIỆP – KHÍ – ĐẠO) thì chính cái tên gọi của bộ môn đã nói lên con đường (ĐẠO).
Luyện tập phối hiệp sức mạnh tinh thần (ý chí) với thể lực thành một sức mạnh không bị thể chất giới hạn (khí lực) để tiến tới hòa hiệp với lực của tha nhân và thuận với thiên nhiên (vũ trụ). Làm được như thế mới thực sự học được AIKIDO.
Thế nên môn sinh AIKIDO phải thực sự quán triệt bước cơ bản và cực kỳ quan trọng này để khởi đầu con đường HIỆP KHÍ.
NQ
