Ts. Bs. Bùi văn Đức
III. ĐỘNG LỰC HỌC (Kinétics):
Nhằm phân tích lực tác động trên khớp về hai phương diện tĩnh và động.
Tĩnh: khi nghiên cứu lực tác động trên khớp ở tư thế cân bằng tức là tổng hợp các lực bằng 0.
Động: khi khớp ở tư thế hoạt động, tứclà tổng hợp các lực bằng 0.
1. Hoạt động cơ:
Hoạt động các cơ cơ ở khớp vai có các đặc điểm sau:
- Do không vững về mặt cấu trúc xương khớp, hoạt động của cơ phải đồng vận với các cơ khác để tránh gây ra lực làm trật khớp; khác với các khớp khác, ví dụ như khớp khuỷu khi duỗi chỉ cần cơ tam đầu trong khi các cơ khác nghỉ.
- Có sự tham gia của nhiều cơ và nhiều khớp. Chẳng hạn cơ lưng rộng vận động cho các khớp bả vai-lồng ngực, ức đòn, cùng-vai và cánh tay-ổ chảo.
- Một cơ có thể có chức năng khác nhau tùy theo vị trí của khớp. Thí dụ đầu dài cơ nhị đầu có tác dụng phụ trong động tác dang khi khớp cánh tay ổ chảo xoay ra ngoài, ngược lại không thể hoạt động được khi vị trí ban đầu của cánh tay xoay trong (BASMAJIAN và LATIF, 1957)
Sự hoạt động của các cơ còn tùy thuộc vào sự hoạt động khớp của các thành phần khác. Thí dụ thiếu sự ổn định thụ động và chủ động của khớp vai thì sự co cơ của bó giữa cơ Delta chỉ làm cho đầu trên xương cánh tay di chuyển lên xuống trong khớp chứ không dang vai được vì các thớ cơ nằm song song với trục xương cánh tay. Như vậy muốn dang vai thì điểm tựa tại khớp cánh tay ổ chảo phải được cố định bởi các thành phần bao khớp, dây chằng quạ-cánh tay và chóp xoay. Một thí dụ khác, sự co bó trước của cơ Denlta sẽ góp phần vào sự cử động khép (gập trong) mặt phẳng ngang và chỏm cánh tay xoay trong.
2. Lực tác động trên khớp:
Việc phân tích lực tác động trên khớp hết sức phức tạp do có sự phối hợp các cơ và mỗi cơ lại có lực tác động khác nhau trong từng mặt phẳng khác nhau. Các tác giả đã cố gắng đơn giản hóa các lực tác động trên hai sơ đồ sau (Hình 7):
Trên sơ đồ thứ nhất POPPEN và WALKER, 1978 đề nghị quan sát cánh tay dang 90o và chỉ duy nhất có cơ Delta hoạt động, lực cơ Delta (lực M) có hướng song song với trục xương cánh tay và tay đòn khoảng 3cm trên chỏm. Trong trường hợp này lực cơ và lực phản ứng khớp là một hợp lực có cùng biên độ (H.7A). Trong khi đó tay đòn của trọng lượng xương cánh tay là 30cm với lực bằng khoảng 0,05 trọng lượng cơ thể. Như vậy lực cơ tác động trong khớp phải gấp 10 lần lực tác động phát sinh do trọng lượng cánh tay.
Việc đơn giản hóa như vậy cung cấp những thông tin hữu ích trong thực tế lâm sàng. Nếu giang tay với khuỷu gấp sẽ đưa trọng tâm tay đòn vào trong nghĩa là làm ngắn tay đòn và như vậy làm giảm được 50% lực tác động trên khớp (H.7B).
BVĐ
