Aikido cũng như những môn võ khác bao gồm các vận động, mà bởi một lý do nào đó (thiếu tập trung, sai phương pháp, va chạm vô ý …) có thể gây ra những thương tổn cho hành giả. Rất may là trong Aikido, một phần vì không có thi đấu nên các chấn thương trầm trọng rất hiếm hoi, dù thế mặc lòng, một số vấn đề không trầm trọng có thể tạo ra những sự khó chịu khiến cho việc hoạt động thường ngày hay tập luyện trở nên bất khả thi. Trước tiên và quan trọng nhất là phải ngăn ngừa các tai nạn xảy ra. Khi sự việc dĩ lỡ phải theo các chỉ dẫn của các chuyên viên y khoa, nhưng chúng ta cũng có trách nhiệm làm tất cả những gì có thể để góp phần vào việc sửa chữa và phục hồi. Chúng ta cần biết những gì đã và đang xảy ra cho thân thể chúng ta và làm sao hợp tác tích cực vào việc phục hồi nhanh chóng.
Bị chấn thương khi tập dợt quả là một tình huống thảm hại, nhưng còn thảm hại hơn nữa khi ta không thể tiếp tục tập luyện môn võ đạo mà ta yêu thích do các hậu quả của chấn thương.
Tiếp sau đây chúng ta sẽ đề cập tới các loại chấn thương thường xảy ra trong lúc tập luyện Aikido. Các đặc tính của chúng, các triệu chứng nếu có, việc trị liệu và phục hồi.
Trong Aikido có vô số những động tác, ở đây chúng ta sẽ chỉ đề cập tới các vị trí đặc thù của nơi bị thương tổn mà không cần lý hội đến đòn tấn công được thực hiện. Chúng ta cũng sẽ xét các chuyển động của khớp chính trong mỗi trường hợp, vị trí của khớp liên quan đến kỹ thuật tương ứng.
Sau khi ta biết được các thành phần liên hệ trong động tác và các đặc tính của chấn thương thường xảy ra thì cách tốt nhất để tiến hành là phòng ngừa. Tránh việc xảy ra các thương tật. Nhưng một khi sự việc đã dĩ lỡ thì phải tìm cách hợp lý nhất để chữa trị, tái tạo và tái luyện. Giai đoạn trung gian phải được giao cho các y sĩ và trong một số trường hợp là chuyên viên vật lý trị liệu.
Những sơ cấp cứu đầu tiên sau khi tai nạn sảy ra, cho đến khi đưa được nạn nhân tới bệnh viện là rất quan trọng, đôi khi có tính sống còn (như trường hợp gãy xương cánh tay).
Trong Aikido các chấn thương xảy ra trong lúc tập dợt thường không quan trọng. Lý do chính có lẽ là vì không có thi đấu và do đó tình trạng Stress ít khi xuất hiện. Trong khi nó luôn hiện diện và gây ức chế nơi các môn sinh chuẩn bị lên võ đài.
Chúng ta sẽ lược qua những chấn thương có thể xảy ra trong luyện tập thường ngày và nhất là trong các đợt luyện tập đặc biệt như các khóa tập huấn, các kỳ thi lên đai.
Ý niệm về chấn thương:
Được gọi là chấn thương khi một điểm trên cơ thể có xảy ra xáo trộn (về chức năng, mô cơ, cơ thể học…)
Trong các chấn thương của bộ máy chuyển động, các phần sau đây có thể bị ảnh hưởng:
1. Xương.
2. Phần mềm: cơ bắp, dây chằng, gân, dây thần kinh.
3. Khớp và các tai biến của chức năng vận động.
Các tác nhân từ bên ngoài có thể gây ra chấn thương trên các mô cơ và cơ quan gồm có:
Cơ học, điện năng, hóa học …
Có hai loại chấn thương:
- Ngoại: gãy đứt da và niêm mạc
- Nội: không làm đứt da.
Trong trường hợp xảy ra chấn thương nơi một bộ phận chuyển động các chức năng của phần thân thể bị chấn thương và tất cả các hệ thống của cơ quan đều bị lệch lạc trong khi cơ quan liên hệ phát triển những hệ thống tự vệ để đáp lại chấn thương.
Các phản ứng tổng quát của cơ quan tiếp theo một chấn thương được gia tăng bởi vì các động tác giảm đi một cách bất chợt:
1. Thay đổi của hệ thống thần kinh trung ương:
- Tiến trình ức chế xuất hiện
- Nộ khí gia tăng
- Đôi khi xảy ra mất ngủ
2. Thay đổi về tuần hoàn:
- Tim đập nhanh
- Tim đập chậm
- Áp huyết hạ
3. Giảm lượng máu vì khối lượng máu trong hệ tuần hoàn bị giảm sút (vì có tập trung tại điểm chấn thương)
4. Hô hấp kém vì không sâu và tăng nhịp
5. Xáo trộn đường ruột, tại đó xảy ra những khó khăn trong nhịp co bóp di dẫn (Péréstatique)
Khi một quan tiết bị bất động hóa trong một thời gian lâu dài, nhất thiết xảy ra hiện tượng khô cứng của các khớp liên hệ cũng như sự tiêu hao các cơ bắp:
1. Việc loãng xương gia tăng vì số lượng calcium giảm thiểu.
2. Màng Synoviale tăng trưởng và cứng hơn.
3. Diện tích phần sụn của xương có chuyển biến.
4. Các hiện tượng kết dính xảy ra.
5. Dịch Synoviale giảm lượng.
Trong điều trị các phương pháp sau đây được áp dụng:
1. Các cuộc giải phẫu lớn và điều trị nội trú
2. Các phương pháp bảo dưỡng bao gồm:
- Nghỉ ngơi, tập trung, xoa bóp (Massage) …
- Các thủ thuật không có tính giải phẫu:
+ Sửa các phần xương bằng cách căng kéo nhất thời.
+ Điều chỉnh trật đả.
+ Điều chỉnh lệch khớp bằng gây mê hoặc tê.
Đối với các loại tổn thương này việc nghỉ ngơi là rất quan trọng song song với:
- Bất động hóa.
- Làm nhẹ bớt phần bị tổn thương (chống nạng, xe đi…) cũng quan trọng không kém là:
1. Làm lạnh (chườm đá)
2. Hơi nóng khô (gối điện)
3. Thuốc kháng viêm:
- Bên ngoài (dầu, pomade)
- Bên trong (thuốc tự nhiên, thuốc thảo dược-chủ yếu là để tránh loét bao tử…) chẳng hạn như HARPAGOPHYTUM…
4. Thực phẩm giúp gia tốc quá trình phục hồi nếu có mhiều chất:
- Vitamin.
- Muối khoáng
- Protein đa phân tử
5. Việc luyện tập cơ thể có ảnh hưởng trên các tổn thương cấp tại chỗ và trên toàn cơ thể. Nếu được thực hành hợp thời và đúng đắn nó sẽ gia tốc về trị liệu các mô bị xâm hại.
Khi chấn thương xảy ra người ta quan sát thấy ba giai đoạn :
1.Giai đoạn I:
* Thời lượng:
- Trong các tai nạn làm gãy xương cần thời gian để hình thành xương đệm.
- Trong các loại chấn thương và đứt cơ hoặc gân phải cần thời gian để hình thành mô làm sẹo.
* Thời gian:
- Thời lượng này tương ứng với thời gian cần thiết phải bất động hóa và bồi dưỡng tổng quát cho cơ thể, điều này khiến:
- Giảm thiểu các phản ứng bất lợi của cơ thể.
- Phòng ngừa các biến chứng.
- Tăng cường tuần hoàn máu.
* Để làm tốt việc đó phải:
- Gia tốc quá trình:
* Làm chặn đứng và tan biến các điểm xuất huyết.
* Phục hối mô bị tổn thương.
- Phòng ngừa:
* Sự teo cơ.
* Sự bất động tuần hoàn.
* Sự hình thành
* Sự bù trừ cơ động.
2. Giai đoạn Hai:
* Thời lượng:
- Giai đoạn này bắt đầu khi việc bất động hóa chấm dứt, khi đệm xương được hình thành ở điểm gãy và khi cắt mũi may nơi các vết thương đã dính lại, kéo dài cho đến lúc sự phục hồi toàn bộ về mặt cơ thể học của mô bị tổn thương. Phải tiếp tục:
- Củng cố toàn bộ cơ thể.
- Hoàn thiện chức năng của nội tạng.
Trách vụ đặc thù:
- Tái lập cơ cấu đầy đủ của mô bị tổn thương.
- Tăng cường hệ thống cơ bắp.
- Tăng gia vận động các quan tiết.
- Phục hồi các hoạt động cơ bắp.
3. Giai đoạn ba :
* Cho đến hoàn toàn hồi phục:
- Các chức năng của cơ quan bị tổn hại trở lại bình thường.
- Sự hồi phục toàn bộ về mặt cơ cấu và chức năng của vùng bị thương tổn và trên khắp cơ thể.
- Việc thích ứng với cuộc sống hằng ngày với các công tác sản xuất được thực hiện suôn sẻ.
Gs. Bùi Thế Cần
(Dịch từ “Budo International” - Tháng 10/2000)