Tầm sư học đạo.
Buổi sáng mùa thu vùng quê Iwama, trời mát dịu. Đại sư Ueshiba thoăn thoắt bước trên con đường dốc thoai thoải. Bên tay phải, triền đồi dựng ngược, những cây thông xanh lá đứng như xếp hàng, tiếng gió vi vu.
“A a a i i i i !!...”. Rinjiro và người bạn đồng môn, một chàng trai dân địa phương, chưa kịp định thần thì đã nghe một tiếng thét lanh lảnh. Cả hai cùng la lên “Sư phụ!”. Đúng là tiếng thét của Đại sư Ueshiba. Ông vừa rẽ vào khúc quanh, vượt khỏi tầm mắt của hai đệ tử, thì xuất hiện ba gã đàn ông, dáng người vạm vỡ, ăn mặc giống dân tứ chiếng miền núi quanh vùng. Tên đi đầu, mày rậm rạp, râu quai nón chẻ đôi, chẳng nói chẳng rằng nhảy bổ vào, hai tay nắm một khúc gỗ có hình dáng như một chày vồ của thợ vữa, vung cao và phạt mạnh xuống đỉnh đầu Đại sư Ueshiba.
Hai môn sinh chỉ kịp thấy Thầy mình đưa hai tay lên cao như che đầu, rồi đột nhiên ông xoay người như một bông vụ và thụp xuống, gần như ngồi trên hai gót chân chéo nhau. Trên tay ông là cái chày vồ nặng trĩu, và tên nam tử râu xồm thì đang lăn lông lốc xuống triền đồi phía tay trái.
Đại sư dần dần đứng lên, một tay cầm chiếc chày giơ lên cao. Ông gầm lên một tiếng. Hai tên vô lại còn lại, chứng kiến thần lực của vị Thầy già và cảnh thủ lãnh mình bị ném xuống triền đồi, liền không ai bảo ai, xoay người chạy thục mạng.
Shigeru, người bạn đồng hành của Rinjiro lo lắng nhìn xuống dưới đồi. Tên râu xồm chẻ đôi vừa chỗi dậy. Hắn lấm lét nhìn Đại sư Ueshiba, rồi một tay ôm vai, lần mò về phía đám cây rậm rạp phía dưới. Y có vẻ căm hận nói với lên mấy câu. Gió rì rào trong đám thông, khiến Shigeru không nghe rõ những lời y thốt ra.
Sư phụ xoay lại nhìn hai đệ tử, và đưa cây chày vồ cho Shigeru: “Tốt đấy!”. Cả hai gã học trò trẻ tuổi không hiểu Thầy mình nói cái gì tốt, vụ hỗn chiến vừa rồi hay cây chày nặng trĩu với tay cầm nhẵn bóng.
Cả ba Thầy trò lại tiếp tục cuộc tản bộ. Trong khi vị Đại sư có vẻ thản nhiên thoắt bước đi, thì hai đệ tử không khỏi đôi chút bồn chồn, bước chân nặng trĩu. Đây không phải là lần đầu tiên, tên thân hào trong vùng tìm cách khủng bố tinh thần Thầy trò Ueshiba để tranh đoạt miếng đất này.
Vào thời gian Tổ sư Ueshiba về sống tại Iwama, năm 1942, có thể xem như người đã định được pháp môn, định danh và định tánh: Aikido tên gọi của môn phái, sẽ là “Cây cầu vàng” nối kết lại các dân tộc trong một gia đình: “Vũ trụ nhất gia”.
Đó cũng là điểm kết thúc con đường gần 50 năm tầm sư học đạo của người.
Vị Chân sư đầu đời và thế nào là một Chân sư.
Người đã bắt đầu cuộc viễn trinh “Tầm sư học đạo” từ rất sớm. Vốn là một đứa trẻ yếu đuối và nhỏ bé, Morihei được thân phụ là một viên chức tại Tanabe, cho đi luyện võ để có sức khỏe.
Nhưng phải tới năm 17 tuổi, khi lên Tokyo khởi nghiệp, chàng tuổi trẻ Morihei mới gặp được vị Chân sư đầu tiên trong đời. Đó là Đại sư Tozawa Tokusaburo (1842-1912), thuộc môn phái Tejin Shinyo Ryu Jujutsu …(theo tác giả Kisshomaru Ueshiba thì là Kito Ryu …).
Một vị Chân sư thường đem tâm huyết truyền đạt kiến thức và kinh nghiệm cho học trò mình với mong ước giáo dục họ nên người. Tuy nhiên, đôi khi như vậy cũng chưa đủ để các đệ tử mình qua bến giác. Nhất là khi gặp các học trò rất đặc biệt.
Mà Morihei thì đúng là một chàng trai quá khác thường. Do đó, sau một thời gian ngắn vừa lăn lộn chốn thương trường vừa nổ lực tập luyện nhu thuật, anh ngã bệnh và phải về quê ở Tanabe để trị liệu và tĩnh dưỡng.
Lòng quyết tâm sắt đá là một tính cách trong con người của Morihei. Hồi phục sau cơn bạo bệnh, anh dồn hết tâm trí và thời gian vào việc chuyển hóa cơ thể mình thành một đại lực sĩ. Với một chiều cao khiêm tốn (157cm), anh cân nặng trên 80kg. Và dễ dàng chiến thắng trong vô số cuộc thi giã bánh giầy trong khắp vùng. Đến độ các Ban giám khảo không dám nhận anh tham gia so tài: Quá nhiều cái chày đã bị sức mạnh phi thường của anh đập vỡ.
Duyên sư đệ: Hai Đại sư lừng danh Judo và Jujutsu.
 |
|
Lên đường “Tầm sư học đạo” … ngày nay. |
Cũng vào thời điểm này, Morihei có cơ duyên thọ giáo với hai vị Đại sư lừng danh. Một vị là Takagi Kiyoichi, sau này được phong cửu đẳng huyền đai Judo, một Đại sư lỗi lạc trong giới võ lâm Nhật Bản. Morihei tuy chỉ theo học một thời gian ngắn với Ông, nhưng đã chuyên tâm tu luyện theo pháp môn của vị Thầy này sau thời gian được truyền thọ. Vị Thầy thứ hai, cũng lừng lẫy không kém trong giới giang hồ mã thượng, là Masanosuke Touboi, vị Shihan cao cấp nhất của hệ phái Goto-ha Yagyu-ryu Jujutsu và nhận được giấy chứng nhận của môn phái.
 |
|
Trong Aikido, việc tập trung vào Nhất điểm – còn được gọi là Tanden-kiai (Đan điền khí hải) hoặc là Seika-no-itten (Tề hạ nhất điểm) – là điểm quan yếu trong việc luyện Khí. |
Cả hai vị Đại sư này có thể được xem như những vị Ân sư của Uyeshiba Morihei: Không những họ đã hết lòng truyền thụ võ công thượng thừa cho đệ tử, mà còn chỉ ra con đường đạt võ đạo trong phép luyện công. Và vị Tổ sư môn phái Aikido tương lai với niềm đam mê võ thuật vô bờ của mình đã điên cuồng tập luyện.
 |
| Minh chứng về sức mạnh của Khí. |
Những người có một hệ thần kinh tối mẫn cảm và một trí tưởng tượng siêu phàm thường dễ lạc vào tâm thần thác loạn. Hay là “tẩu hỏa nhập ma”.
 |
|
Ở tuổi 85, Tổ sư Ueshiba Morihei đến từ nơi quy ẩn Iwama và lập tức lên sân diễn võ. Người Uke là Saotome, một trong những nội đệ tử cuối cùng của Tổ sư (hình chụp năm 1968). |
Vị tổ sư Aikido đã từng kinh qua những cơn cuồng trí như vậy. Vào khoảng 25, 26 tuổi, ông bị những đợt đau đầu khủng khiếp hành hạ, cùng với một chứng bệnh lạ khiến phải nằm điều trị một nửa năm. Song thân ông vô cùng tuyệt vọng vì các lương y không tìm ra căn bệnh.
 |
| Các vị đại khách, một số lớn là chưởng môn và đại sư của các môn phái, thường hay đến tận mắt chứng kiến các cuộc chứng minh của Tổ sư Ueshiba (đầu Thập niên 50). |
Nhờ sức khỏe phi phàm, và nhất là tình yêu của mẹ và của người vợ trẻ Hatsu, ông đã vượt qua “Sinh tử huyền quan”.
Trở lại với đời, Morihei lại lên đường “Tầm sư học đạo”. Đối với ông gian khổ không làm sờn lòng nản chí. Như nhà thơ lớn của nền văn học Việt Nam, Ức Trai từng viết:
“Có lẽ trời muốn giao cho gánh nặng, nên bắt trải qua bách chiết, thiên ma” (“Bình Ngô Đại Cáo” – Bản dịch Trần Trọng Kim).
 |
|
Mỗi buổi sáng, Tổ sư Ueshiba đều tiến hành công phu Chinkon No Ho (Trấn hồn pháp). |
Hokkaido, ở vùng Bắc nước Nhật, là một miền đất võ nổi tiếng, nhiều lưu hệ đã phát sinh tại đó. Ueshiba dẫn đầu một nhóm di dân của tỉnh Kii đi đến đó khai phá vùng rừng núi hoang vu cạnh ngôi làng Shirataki.
 |
| Với một cây Jo, Tổ sư Ueshiba tiến hành nghi thức Misogi (Tẩy sạch) theo đúng nghi lễ Thần đạo (Shinto). |
Đốn cây rừng, cày sâu cuốc bẫm, cùng với việc thay đổi phong thổ, khí hậu và từ trường đã tạo hưng phấn trong con người Ueshiba, cả tâm lẫn thể. Ông trở lại cường tráng như xưa.
Năng lực trong người ông có vẻ vô tận: Suốt ngày dẫn đầu trong mọi việc nặng nhọc nhất, đến khi mọi người nghỉ ngơi thì ông lại lên ngựa phóng đại qua các cánh rừng, rong ruổi khắp các vùng lân cận tìm tòi, gặp gỡ và học hỏi.
Vị quán thế Ân sư: Takeda Sokaku.
Và Ueshiba đã gặp được vị Minh sư trong đời: Takeda Sokaku.
Đó là một buổi chiều tà, sương giăng tuyết phủ khắp vùng Engaru. Ueshiba bay xuống từ yên ngựa, động tác thật thanh thoát, uyển chuyển, dù vừa vượt qua một chặng đường khá dài. Giao ngựa cho mã phu, chàng cởi áo choàng, rũ mạnh tuyết, và bước vào bên trong lữ quán Hisata, mắt lướt qua chiếc đồng hồ quả quít trong tay. Đường nhiều băng giá và lầy lội, nên chàng đến điểm hẹn hơi trễ.
Chàng đảo mắt nhìn quanh phòng ăn. Những bóng đèn vàng hắt ra những vũng ánh sáng nhợt nhạt tù mù. Từ góc phòng, một ánh mắt sáng quắc, quang lực dũng mãnh chạm vào thị giác của chàng. Phút chốc chàng đã nhận ra người mình cần gặp.
Từ góc phòng - Takeda Sokabu vẫn chọn chỗ ngồi kín đáo cho mình khi ở nơi công cộng - Vị Đại sư danh trấn giang hồ nhìn kẻ vừa vào trong quán. Cảm nhận của ông ít khi đánh lừa ông:
“Con có nhiều tiềm lực và năng khiếu. Ta sẽ dạy cho con”.
Ông bảo chàng trai. Và Ueshiba Morihei trở thành đệ tử xuất chúng nhất của Đại sư Takedo, vị chưởng môn của môn phái Daitoryu Aikijujutsu mà nguồn gốc theo truyền thuyết có từ thế kỷ thứ 10. Năm đó, Ueshiba Morihei đã “tam thập nhi lập”.
Ông đã học được gì với vị Minh sư của mình? Đại sư Takeda xuất thân từ một gia đình Samurai và ông sống như một Samurai chính cống từ cách ăn uống, đi lại, giao tiếp, giáo thụ … Luôn luôn cảnh giác trong mọi hoàn cảnh và với mọi người, kể cả người thân, học trò … Ông tinh thâm trong mọi ngành võ thuật, kể cả Nhẫn thuật (Ninjutsu). Và có vẻ như Ông đã truyền thụ cho người đệ tử rất đam mê võ thuật mà cũng rất hào phóng (lúc Ueshiba Morihei rời Shirataki trở về Tanabe, Ông đã để lại toàn bộ bất động sản của mình ở Hokkaido cho Thầy mình) tất cả mọi bí kíp của mình. Mặc dù, trong lần đến Osaka và lưu lại dạy tại Đạo trường của tòa soạn nhật báo Asahi, Ông từng nói là sẽ dạy cho các môn sinh tại đây những chiêu thức chưa từng dạy cho Ueshiba Morihei (khoảng 1936).
Theo Tổ sư môn Aikido thì trong suốt 100 ngày học hỏi với Đại sư Takeda (Chỉ kể những ngày luyện tập dưới sự hướng dẫn trực tiếp của Takeda Sokabu từ Hokkaido, năm 1915, đến Ayabe, 1922 và Tokyo, 1931) điều ông tiếp nhận được là một cái nhìn tổng quan về võ học, những tiềm năng và hạn chế của nó.
Nhưng ở điểm tột cùng về mặt kỹ thuật, một kiếm khách dù tài ba đến đâu, dù cao thâm đến mức nào, vẫn không thể vượt qua những giới hạn của quy luật vật lý tự nhiên.
Vị Ân sư cuối cùng: Vượt giới hạn tự nhiên.
Vị Ân sư cuối cùng, kẻ đã giúp Ueshiba Morihei vượt qua được những giới hạn tự nhiên để đạt đến cảnh giới siêu phàm là một vị không mấy am tường về võ thuật: Ngài Deguchi Onisaburo, Giáo chủ của Omoto kyo (Đại Nguyên Giáo).
Những năm tháng Ueshiba Morihei theo thọ giáo với Ngài Deguchi Onisaburo là khoảng thời gian chuyển hóa sâu sắc nhất của Tổ sư. Sau này, nhiều lần Ngài xác quyết “Chính Ngài Deguchi Onisakuro đã truyền thần lực cho ta”.
Một hôm, Tổ sư Ueshiba đang tản bộ trong vườn tại Ayabe. Đột nhiên, giáo chủ Deguchi xuất hiện trước mặt người và ra lệnh: “Xuất chiêu đi”. Ueshiba liền động thủ và vị Giáo chủ Omoto kyo bị ném bay ra xa. Ông tiến đến gần Ueshiba và nói: “Ueshiba thần lực của anh bằng cả 150 người”. Tổ sư cúi nhận lời ngài Deguchi ban ra và cảm thấy khí lực mình tăng lên gấp bội.
Cũng chính trong thời gian này, đã xảy ra những sự kiện kỳ lạ, thần bí. Chúng là những tâm chứng đối với Tổ sư Ueshiba và dẫn đưa ông đến ý niệm cốt lõi của Võ Đạo
“Võ đạo là chiếc cầu vàng nối kết mọi tâm hồn”.
 |
| Ảnh kỷ niệm mừng thượng thọ Tổ sư (1963). |
Và Aikido, di sản tinh thần của Tổ sư Ueshiba Morihei không gì khác hơn là “Môn võ đạo của tình thương và hòa hợp”
Bùi Thế Cần
(Tháng 4.2008)
|