BTC
1. Mục đích
Đai đẳng là một phương tiện để
a) Giúp tu tiến bản thân đối với lớp trẻ (không chỉ về mặt kỹ thuật mà còn về mặt trí dục, đức dục…)
b) Dễ dàng hoạt động đối với những người được giao phó trách nhiệm (Ban chấp hành hội, trưởng đơn vị, bộ môn, đặc phái viên được gởi đến các cơ quan, bộ môn khác, đơn vị khác…)
c) Tuyên dương công lao đóng góp cho phong trào Aikido của thành phố và của cả nước, và như vậy khuyến khích những người khác cộng tác vào công việc tốt đẹp này (= phát triển Aikido).
2. Ý nghĩa từng cấp đẳng
Dựa theo tài liệu quốc tế về Aikikai thì về mặt huấn luyện, các cấp đẳng được sắp xếp như sau:
* Fuku Shidoin: 2 – 3 đẳng.
* Shidoin: 4 – 5 đẳng.
* Shihan: 6 đẳng trở lên.
3. Tiêu chuẩn để cấp đai đẳng xếp theo thứ tự ưu tiên
A. Về khả năng lãnh đạo tổ chức, điều hành, đoàn kết, thống nhất.
B. Khả năng huấn luyện và sư phạm (đào tạo môn sinh), giáo dục thu hút.
C. Khả năng kỹ thuật (biểu diễn) tinh thâm, điêu luyện: “cố thể, nhu thể, lưu thể, khí thể”.
D. Công lao đóng góp, phát triển, quảng bá, ngoại giao (sách báo, truyền thanh, truyền hình, phim ảnh: St. Seagal).
E. Nghiên cứu, học hỏi về lý thuyết, nguyên lý, khả năng lập thuyết… (suy nghĩ và viết).
F. Công phu, tu luyện, thành đạt tu thân và hòa hợp với người khác.
G. Kiến thức tổng quát (y học, triết học, tâm lý xã hội học, các môn phái khác,…)
4. Thăng đẳng tại Việt Nam
Việc Hội Aikido thành phố Hồ Chí Minh đề cử thăng đẳng cho một số huấn luyện viên và võ sư của Hội làm dấy lên một niềm phấn khởi chung trong tập thể huyền đai của thành phố. Thực vậy, từ lâu nay vì nhiều lý do khác nhau, sự ách tắc về đẳng cấp đã gây khó khăn không ít cho chương trình hoạt động của Hội.
Có trường hợp thầy trò cùng mang một đẳng cấp: Thầy nhị đẳng, trò cũng nhị đẳng. Cá biệt có trường hợp trò đã được thăng tam đẳng mà Thầy vẫn còn mang nhất đẳng (cả hai vẫn liên tục tập luyện và họat động cho phong trào Aikido thành phố).
Phải nói rõ là bất cứ ai chưa thoát được vòng tham - sân – si thì đều còn khoái lên đẳng, kể cả những bậc trưởng lão thuộc hàng đại cổ thụ. Tôi vẫn nhớ trường hợp Đại sư Mochizuki Minoru lúc đó đã ngoài bát tuần, khi được IMAF (Liên đoàn võ thuật quốc tế của Nhật Bản) đề nghị trao thập đẳng huyền đai Hiệp khí đạo, cụ cũng đã chịu khó đến gặp Đạo chủ Kisshomaru để xin được thông qua.
Thiết tưởng việc phong nhậm đẳng cấp phải được tiến hành theo một nghi thức và văn phong thích hợp. Trong cuốn “Nghi thức và truyền thụ”, Shihan Tamura Nobuyoshi đã từng viết:
“Như các bậc cấp của một cầu thang, các cấp đẳng phải được vượt qua từ từ với một ý chí tiến bộ không ngừng. Hiện nay, tại Nhật Bản, đẳng cấp được trao tặng dựa theo các tiêu chuẩn sau đây:
- Kỹ thuật
- Nhân cách và thành tựu
- Công lao đóng góp để phát triển bộ môn
Dù kỹ thuật có giỏi đến bao nhiêu, một hành giả Aikido sẽ không đạt được các đẳng cấp cao nhất nếu cuộc sống thường ngày không xứng đáng và tính khí bất thường…
“Trong khuôn khổ của hệ thống “cấp đẳng”, mỗi môn sinh Aikido phải tự tìm cho mình chỗ đứng thích hợp chiếu theo hệ hống tước hiệu về giáo dục (Shihan, Shidoin, Fuku Shidoin). Lý do của hệ thống đai đẳng là để giúp ước lượng được trình độ của công việc mình làm và hiểu được cái mục tiêu tối hậu của nó”.
Quá trình để lên đẳng cũng tùy thuộc vào tình hình, hoàn cảnh của bộ môn cũng như của xã hội. Chẳng hạn vào khoảng năm 85-86, do nhu cầu xã hội (nhất là tại các quận vừa mới thành lập sân), chương trình huấn luyện từ đai trắng lên đai đen của thành phố Hồ Chí Minh chỉ rút gọn trong 2 năm. Tại Pháp hiện nay, Liên đoàn Aikido FFAAA (mà giám đốc kỹ thuật là Christian Tissier, vừa được tấn phong thất đẳng vào dịp lễ Kagami Biraki đầu năm nay - Võ sư Tissier năm nay vừa đúng 47 tuổi]) cũng huấn luyện theo chương trình kéo dài 2 năm 2 tháng (thời gian tối thiểu bắt buộc) cho các võ sinh từ đai trắng đến đai đen.
Lẽ tất nhiên chúng ta đều biết là thời gian luyện tập dài hay ngắn cũng còn tùy thuộc ở chỗ môn sinh có năng khiếu, có tiền căn (đã có sẵn căn bản võ thuật), có công phu hay không. Lại còn phải kể đến yếu tố "Sư phụ" trong việc thành đạt của võ sinh. Nếu được dẫn dắt tốt, nếu có những uke tâm đầu ý hợp (“Uke là sự nghiệp của Tori”), nếu được giao phó trách nhiệm trong lớp và có một ý chí tiến thủ sắt đá thì môn sinh chắc chắn sẽ nhanh chóng thành đạt.
5. Thăng đẳng tại Aikikai Hombu Dojo
Để các bạn có một ý niệm về việc phong đai đẳng ở tại Aikido Hombu Dojo trong thời kỳ sơ khai (những năm sau thế chiến thứ hai), xin đơn cử ra đây một vài trường hợp thăng đẳng: võ sư Nishio Shoji đã bắt đầu nhập môn vào cuối năm 1951. Khoảng năm 1955 ông đã được phong Shihan và dạy tại Hombu Dojo. Ông đã đưa các chiêu thức rút từ các môn Judo, Karatedo, và Iaido để xây dựng chương trình huấn luyện Aikido của mình.
Một trường hợp khác là võ sư Shimizu Kenji vốn bắt đầu luyện tập năm 1963 và đã được thăng lên năm đẳng trong một thời gian kỷ lục. Năm 1988, ông là bát đẳng huyền đai. Ngôi sao điện ảnh Steven Seagal bắt đầu vào khoảng năm 1969 và được Kochi Tohei thăng nhất đẳng vào mùa hè 1974. Seagal qua Nhật và rời khỏi tổ chức của Tohei. Ông lấy vợ Nhật và điều hành một đạo đường Aikido gọi là Tenshin tại Osaka, vốn là sở hửu của bố vợ. Với tư cách là huấn luyện viên trưởng của Dojo, ông được nhanh chóng thăng lên ngũ đẳng và sau đó là lục đẳng. Nhờ sự thành công rực rỡ của các cuốn phim do ông đóng vai chính, trong đó Aikido được đề cao (Above the Law – 4/1988; Hart to Kill – 1990,…) ông được vinh thăng thất đẳng năm 1996.
Nói về công lao đóng góp cho việc phát triển Aikido, chúng ta có thể kể đến Stanley Pranin. Sinh năm 1945, anh bắt đầu học Aikido (Yoshinkan) năm 1962 và đến năm 1965 mới được phong nhất đẳng Aikikai. Muời năm sau anh là tứ đẳng của Aikikai nhờ đóng góp vào việc quảng bá phong trào Aikido qua các phương tiện truyền thông. Anh là người sáng lập và là tổng biên tập tờ “Tin tức Aikido” (Aikinews) từ năm 1974 cho đến nay. Hiện anh mang lục đẳng huyền đai.
6. Không nhận thăng đẳng
Những người lớn tuổi thường đã qua quá trình về tu luyện, đã có một qui ước tu thân cho mình, đã ý thức được trách nhiệm của mình đối với xã hội, đất nước, tuổi trẻ, thế giới và vũ trụ, thì việc lên đẳng không còn là một nhu cầu như với lớp trẻ.
Cách đây chừng 5 năm, khi võ sư Yamaguchi của Aikikai còn sống, có người nói với ông là ông đang mang 8 đẳng Aikido. Ông tỏ vẻ ngạc nhiên và nói mình đã từ chối do không xứng đáng với cấp đẳng ấy vì chưa hiểu hết các nguyên lý Aikido.
Một vị khác, Ohsawa Kisaburo đã khiêm tốn từ chối khi được phong lên hàng Kudan. Là giám đốc của Hombu Dojo (từ sau thế chiến thứ II cho đến khoảng giữa thập niên 1980, khi được thiếu chủ Moriteru thay thế) và là một thiền gia theo phái Soto Zen, người chỉ trả lời khi được đề bạt: “Thì cũng thế thôi!”
Ghi chú:
* Fuku Shioin: Phó huấn luyện viên
* Shindoin : Huấn luyện viên
* Shihan: Võ sư
BTC
Trích kỷ yếu Thiên Long IV.1998