Vs. Bùi Thế Cần - Vs. Đỗ Bá Hậu
(Theo tài liệu của UFA)
I. Các ý niệm và đức tính cơ bản cần được hoàn thiện trong luyện tập
Ngay từ lúc nhập môn các ý niệm và đức tính sau đây phải được coi trọng để giúp đánh giá trình độ của một huyền đai từ sơ đẳng trở lên.
Các ý niệm bao gồm:
- SHISEI Tư thế
- KAMAE Thế thủ
- KIRIOKU Khí lực
- SEISHIN JOTAI Trạng thái tinh thần
- METSUKE Nhãn pháp
- MAAI Cự ly (khoảng cách)
- ARUKIKATA Bộ pháp
- TAI SABAKI Thân pháp
- KOKYU Hô hấp
- KOKYU RYOKU Hô hấp lực
- SOKUDO Tốc độ
- KORYOKU Công lực
- REIGISAHO Lễ nghi
- NICHIJO NO TAIDO Thái độ thường nhật
- KOKORO NO MOCHI KATA Định tâm
II. Ý nghĩa và trình độ của các đẳng
Tiêu chuẩn lượng giá
1. Nhất đẳng (Shodan)
1.1. Ý nghĩa và trình độ
Nhất đẳng trong tiếng Nhật được gọi là sơ đẳng, sau một thời gian luyện tập nhất định, cơ thể bắt đầu đáp lại các lệnh từ não bộ và thi triển cách giãn kỹ thuật, môn sinh bắt đầu nắm được một ý niệm về Aikido. Đây là lúc phải nỗ lực tập luyện và thể hiện một cách từ từ nếu cần và luôn lưu tâm đến sự chính xác cả về mặt không gian lẫn thời gian.
1.2. Các khả năng cần được kiểm chứng
Ứng viên phải nắm được các dụng cụ cấu thành việc luyện tập Aikido. Nếu không nắm vững và không hiểu được các kỹ thuật đó, người ta không thể tự cho rằng đang “đánh” Aikido.
Sự nắm bắt và thấu hiểu các kỹ thuật dần dà tiến triển đến mức tinh thâm ở các đẳng cấp cao hơn.
Các dụng cụ kỹ thuật có thể được phân loại thành ba nhóm sau đây:
1.3. Lượng giá trình độ
1.3.1. Sự thông suốt các kỹ thuật.
1.3.2. Việc thi triển các kỹ thuật.
Việc thi triển các kỹ thuật đươc quan sát qua ba giai đoạn sau đây:
- Giai đoạn khởi đầu : nhập nội.
- Giai đoạn năng động: sáng tạo và gây mất thăng bằng.
- Giai đoạn kết thúc: sự mất thăng bằng đươc kết thúc bằng đòn bất động hóa hay ném.
Việc tuân thủ 3 giai đoạn nêu trên khiến kỹ thuật được triển khai cách liên tục, phù hợp với trình độ đẳng cấp của ứng viên.
1.3.3. Nguyên lý hội nhập
Sự thông hiểu về nguyên lý tổng quát và cơ bản theo đó kỹ thuật Aikido phải bảo vệ và tăng cường sự hôi nhập tinh thần và thể xác của hai đồng luyện, cấu thành cái tiêu chuẩn thứ ba để đánh giá ứng viên. Nguyên lý này bao gồm các yếu tố sau đây:
- Sự hợp nhất của cơ thể chung quanh duy nhất điểm và hướng về hướng của hành động.
- Một tư thế đúng chủ động và xử dụng thích ứng lực cơ thể, nhịp độ phù hợp giữa các động tác và trong mỗi đông tác.
- Bảo tồn năng lực tính năng động khả năng phản ứng và cảm giác trong suốt quá trình.
- Sự lưu ý và tập trung đầy đủ đối với người đồng luyện.
1.4. Diễn tiến của cuộc thi
Các dạng thức được thực hiện trong cuộc thi bao gồm những mục sau đây (trình tự và thời hạn tuỳ ban giám khảo):
- SUWARIWAZA
- TACHI WAZA: chống lại các thế nắm, chém, đấm.
- HANMI HANTACHI WAZA
- USHIRO WAZA
- Hai hoặc ba dạng đòn thế do Ban giám khảo lựa chọn
- RANDORI với 2 đối thủ
- TANTO TORI
- JO TORI và JO NAGE WAZA
2. Nhị đẳng (Nidan)
2.1. Ý nghĩa và trình độ
Cộng thêm vào chương trình của nhất đẳng là tốc độ và khí lực cùng lúc phải chứng tỏ được một sự quyết tâm cao hơn.
Điều này được cảm nhận nơi hành giả bằng một cảm giác là đã có tiến bộ trong luyện tập. Ban giám khảo phải cảm nhận được sự tiến bộ này khi nhận thấy cách thi triển gọn ghẽ các kĩ thuật và định hướng của nó.
2.2. Khả năng cần được kiểm chứng
Trình độ nhị đẳng phải cho phép môn sinh biểu lộ khả năng sử dụng các dụng cụ được nói đến trong phần nhất đẳng, chứ không phải ở mức biết không hiểu.
Do vậy giám khảo sẽ khắc khe hơn trong việc áp dụng các tiêu chuẩn nói trên và có thể đưa thêm vào một vài định hướng bổ sung.
2.3. Lượng giá trình độ
2.3.1. Sự nắm vững các kỹ thuật
2.3.2 Việc thi triển các kỹ thuật.
Tính uyển chuyển trong việc triển khai các kỹ thuật, khả năng lượng định khoảng cách với đối thủ trong suốt các giai đoạn thực hiện kỹ thuật với khả năng tiên ứng và những yêu cầu phụ thêm.
2.3.3. Nguyên lý hội nhập
Thêm vào các yếu tố trong phần nhất đẳng là một sự khoáng trương lực dũng mãnh hơn (tùy thuộc vào tuổi của ứng viên và không phương hại đến giá trị chiêu thức).
2.4. Diễn tiến cuộc thi
Các bài thi sẽ diễn tiến theo một trật tự và một thời hạn do ban giám khảo chọn lựa:
SUWARI WAZA
TACHI WAZA: chống lại các thế ném, chém, đấm.
HANMI HANTACHI
USHIRO WAZA
- Hai hoặc ba dạng bài thi do Ban giám khảo lựa chọn
- RANDORI với 2 đối thủ
- TANTO TORI
- JO TORI và JO NAGE WAZA
3. Tam đẳng (Sandan)
3.1. Ý nghĩa và trình độ
Hành giả bắt đầu hiểu được hô hấp lực và đi vài chiều kích tinh thần của Aikido. Sự tinh tế, chính xác và hữu hiệu về mọi mặt kỹ thuật hiển lộ rõ nét.
Hành giả có thể truyền đạt các đức tính này.
3.2. Khả năng cần được kiểm chứng
Trình độ tam đẳng phải cho phép hành giả chứng tỏ là mình nắm vững toàn bộ kỹ thuật và có khả năng thích ứng các kỹ thuật và mọi tình huống và manh nha xuất hiện một phong thái phóng khoáng trong việc áp dụng kỹ thuật.
Các yêu cầu bổ sung bao gồm việc thủ đắc các tiêu chuẩn nêu trên, đặc biệt là:
- Khả năng tự kìm chế trong mọi hành động
- Khả năng biến hóa từ các kỹ thuật căn bản nếu cần.
- Khả năng sẵn sàng ứng phó trong suốt tiến trình của hành động.
- Thấu triệt nguyên lí Irimi
- Khả năng lượng giá như ở nhị đẳng và can thiệp đúng lúc, khả năng áp đặt và duy trì một tiết tấu trong lúc thi triển kỹ thuật.
3.3. Tiến triển cuộc thi
Các loại hình bài thi như sau:
Theo một trình tự và một thời gian do các giám khảo chọn:
JO TORI và JO NAGE WAZA
- SUWARI WAZA
- TACHI WAZA
- Chống lại các thế ném, chém, đấm.
- HANMI HANTACHI
- USHIRO WAZA
Cộng thêm hai hoặc ba hình thức thi khác tùy ban giám khảo:
- RANDORI với 2 đối thủ
- TANTO TORI
- JO TORI và JO NAGE WAZA
- TACHI TORI với BOKKEN
- KOMITACHI
- KUMIJO
- RANDORI với ba đối thủ
4. Tứ đẳng- (Yondan)
4.1. Ý nghĩa và trình độ
Ở trình độ kỹ thuật cao, hành giả bắt đầu thấu được các nguyên lí bên trong các kỹ thuật.
Hành giả có khả năng để hướng dẫn các môn sinh trên con đường do Tổ sư vạch ra.
4.2. Khả năng cần kiểm chứng
Trình độ bốn đẳng phải cho phép hành giả biểu lộ sự quán triệt toàn bộ các kỹ thuật cơ bản và các biến hóa của chúng, các yêu cầu bổ sung nhằm vào việc thấu đáo các tiêu chí nêu trên, đặt biệt là:
- Phương thức chế ngự cục diện vào từng thời điểm
- Khả năng ứng hợp khí lực và kĩ thuật với hoàn cảnh và người đồng luyện
Thái độ an nhiên, tự tại của ứng viên.
Khả năng ứng viên bày tỏ mức độ cảm nhận, hội nhập của mình và phong thái phóng khoáng trong việc ứng dụng các nguyên lí Aiki.
4.3 Diễn tiến cuộc thi
Để có thể lượng giá được ở những yêu cầu ở điểm 4.1. cuộc thi cần được diễn ra dưới một hình thức hơi khác với các cấp đẳng trước.
Cuộc thi sẽ tìm cách giữ quân bình giữa:
- Các yêu cầu nhằm vào một dạng tấn công và kỹ thuật được yêu cầu sử dụng.
- Các yêu cầu về jiyu waza với một dạng tấn công.
- Các yêu cầu về Henka waza (các dạng khác nhau của một kỹ thuật và / hoặc các liên đoàn phát ra từ một kỹ thuật cơ bản).
- Các yêu cầu này sẽ được áp dụng vào các dạng bài thi khác nhau trong một trình tự và thời hạn từng giám khảo lựa chọn
- SUWARI WAZA
- TAICHI WAZA
- HANMI HANTACHI
- USHIRO WAZA
- RANDORI với hai đối thủ
- TANTO TORI
- JO TORI
- TACHI TORI
- KUMI TACHI
- KUMI JO
- FUTARI TORI
- RANDORI với ba đối thủ.
Các đẳng cao cấp - Godan-Rokudan-Nanadan-Hachidan
Dẫn nhập
Từ nhất đẳng đến tứ đẳng các cấp tương ứng với tiến trình lãnh hội Aikido trên bình diện kỹ thuật. Nó phải được xem như là một nền tản cho phép hành giả phát huy mọi tiềm năng của mình.
Từ Godan trở lên, việc thấu triệt kỹ thuật Aikido phải được bổ túc bằng việc làm của bản thân trên phương diện tinh thần và trên phương diện nhân sinh.
5. Ý nghĩa và trình độ của Godan
Tài nghệ của hành giả không vượt ra ngoài các nguyên lí và tinh thần của môn phái: nó đã dần thoát ra khỏi hình thức và không còn lệ thuộc hình thức bên ngoài của kỹ thuật. Những giải pháp kỹ thuật mới xuất hiện tùy thuộc vào các tình huống.
6. Ý nghĩa và trình độ của Rokudan
Kỹ thuật trở nên sắc sảo, các động tác vừa uyển chuyển, vừa dũng mãnh, khí lực và khả năng ứng phó….. cũng như trạng thái tinh thần dứt khoát, hội tụ một cách rõ ràng trong từng động tác và cùng được thể hiện rõ ràng trong đời sống hằng ngày.
Ghi chú:
Người ta có thể yêu cầu các ứng viên tham gia vào một cuộc tập huấn hai ngày và chuẩn bị một luận văn ba tháng trước khi trình. Ứng viên có thể được yêu cầu hướng dẫn một lớp học hoặc trình bày các chiêu thức liên quan tới luận văn của mình.
Cuộc tập huấn có thể được điều hướng bởi một tập thể các chuyên gia. Những người này sẽ đưa ra ý kiến của mình vào cuối cuộc tập huấn. Ý kiến này có thể được dùng làm đề nghị thăng đẳng cấp cao (cho uỷ ban đặc biệt về đẳng cấp của UFA).
Việc trao các đẳng cao hơn ngũ đẳng phải được dựa trên sự kiểm chứng: Sau thời gian tu luyện theo phát môn Aikido hành giả có thể tự mình tìm thấy con đường của tự do và thể hiện mình một cách độc lập. Các phương thức phong đẳng ở trình độ này không nên phỏng theo một cách đơn giản những cách thức của bốn đẳng đầu tiên.
7. Ý nghĩa và trình độ của thất đẳng (Nanadan):
Con người thoát dần ra các u mê ám chướng và thể hiện đúng nguyên trạng của mình. Được giải phóng khỏi mọi ràng buộc, nó cảm nhận được niềm vui của cuộc sống ngay nơi đây và trong lúc này.
8. Ý nghĩa và trình độ của bát đẳng (Hanchidan):
Vượt lên trên sự sống và cái chết, tinh thần trong sáng và rộng mở con đường có khả năng quy hợp và đối nghịch. Không thù địch, nó không cần đấu tranh, không tranh đấu, không thù địch. Nó là người chiến thắng vĩnh cửu. Nó được tự do, tự do trong chính sự tự do của mình (tòng tâm sở dục bất du củ). O. SEINSEI từng nói “đối diện với đối thủ, ta chỉ cần đứng bất chiến tự nhiên thắng” tầm nhìn của người bao quát, và hòa hợp mọi sự việc.
Nhưng tất cả không dừng lại nơi đây, ngay cả dòng nước trong nhất cũng bị nhiễm nơi ao tù nước đọng. Hành giả không bao giờ được quên tinh thần của kẻ nhập môn bước những bước đầu tiên trên con đường Aiki.
BTC-ĐBH