Võ Đình Thanh
Vãn phương, Tản văn.
Đêm khuya, rượu nồng trò chuyện với bạn vong niên, rừng Woodstock, Caskill NY, cuối thu đầu đông 2005.
Một lần tham dự Aikido ở Woodstock, ở vùng rừng núi Kaskill nổi tiếng của New York, rất nhiều học sinh đến dự từ nhiều nơi trên toàn Hoa Kỳ. Nhiều người trong nhóm rất trẻ, bạn bè lâu ngày gặp nhau. Đầu tháng 10, ở Caskill, rừng núi đổi màu trăm sắc, cực đẹp, không khí se lạnh, mọi người tập luyện cực kỳ hăng say.
Buổi tối lễ tân tại một “lâu đài”, vốn là tư gia và là một công ty về IT trong vùng, mấy chục người chúng tôi quây quần, rượu nồng, bạn hiền, đồng môn thân mật.Tôi tụm lại với một nhóm hành giả có tuổi, trong câu chuyện tôi biết một số là chủ công ty, một vài người là giáo sư đại học một số là sinh viên. Tôi đặt một câu hỏi, rất ngớ ngẩn! “Tại sao Aikido không bị thương mại hóa ở Mỹ, mặc dù phát triển rất mạnh ở Mỹ, ở ngay New York. Một nơi được mệnh danh là, muốn thành công, tồn tại và phát triển ở New York, thì “phải” hoặc “bị” thương mại hóa!”
Bên ánh lửa bập bùng, một vị đứng tuổi, từ tốn trả lời, trả lời:
“Đơn giản thôi, không thể tạo thành giải thi nếu không có người thi! Không ai có thể thương mại hóa, đóng gói Aikido thành sản phẩm thương mại được, khi mà đa số các hành giả Aikido cho rằng đó là điều không nên làm. Aikido không cần phải “bán” Aikido để phát triển. Mà cũng không thể đóng gói mà bán Aikido được, khi mà đã đặt chữ tùy, hiệp lên làm phương châm kỹ thuật, đặt chữ Khí, Đạo làm mục tiêu phát triển con người. Tớ tập Aikido cũng lâu rồi, chỉ nói đơn giản thế này, không thể mua Aikido để có Aikido được đâu. Người đứng ngoài không bao giờ hiểu được Aikido, tớ biết nhiều người muốn nắn bóp Aikido để buôn bán lắm. Khi họ vào tập Aikido, hiểu được Aikido thì không còn ý niệm, buôn bán, đóng gói Aikido nữa. Điều kỳ lạ, phi thường của Aikido là dù xuất hiện dưới dạng là một môn võ, Aikido cấm đối kháng, tranh đấu. Aikido là một cách sống, một cách suy nghĩ để sống! Một Võ Đạo, chứ không chỉ là võ thuật. Aikido không bao giờ là thể thao, không thể buôn bán được đâu. Đúng không?”
Về sau tôi mới biết đó chính là một luật sư, chủ công ty lớn ở New York! Một người đã tập Aikido theo như lời ông nói “mới được khoảng chừng 40 năm!”. Trên đường về nhà, ngồi trên xe suốt 4 tiếng đồng hồ, nhìn ra phong cảnh rừng caskill đổi màu, tôi tiếp tục dòng suy nghĩ, tiếp tục theo đuổi cái khái niệm của một đàn anh, “Tại sao không thể đóng gói Aikido để bán được?” Kỳ cục, nhưng nếu không nghĩ kỳ cục sẽ khó thấy cái kỳ diệu, chắc vậy. Aikido lấy chữ Hiệp làm phương pháp chính, tùy biến để khống chế tình huống, với mục đích phát triển khí một cách toàn diện. Trong Aikido không chú ý đến chuyện phát triển một khía cạnh của một bộ phận. Sẽ rất nực cười nếu thấy một hành giả Aikido luyện tập một công phu của một bộ phận cơ thể, để rồi sử dụng như một vụ khí đặc dụng. Cái quan trọng là phải tôn trọng tính toàn thể và phát triển toàn diện.
Phát triển toàn thể con người bao gồm toàn thể thân thể, chứ không tạo ra một bộ phận rất khác với các bộ phận khác. Phát triển toàn diện bao gồm mọi hoạt động cơ thể từ suy nghĩ, hành động, chuyển động đến sự phối hợp nhịp nhàng của mọi bộ phận, sự phối hợp với vũ khí và sự tùy biến với đối thủ. Cuối cùng, mục tiêu của Aikido là phát triển khí và tinh thần Hiệp Khí. Khí có nghĩa là năng lực của con người, không chỉ là khả năng phát huy năng lượng thô bạo, với ý nghĩ thôn thiển, tàn phá con người và thiên nhiên.
Vậy, nếu “cắt” dòng khi, “xén” dòng vận động thành từng “gói nhỏ”, để có thể điều chế và định giá bằng các điều luật (thi đấu) đơn giản chú ý đến phần kỹ thuật tay chân thô thiển rất đơn giản trong Aikido chẳng có ý nghĩa gì. Nếu không muốn nói là chỉ có làm cho Aikido đó trở nên què quặt và biến thành các “gói hàng” kia nếu có chăng cũng chỉ là một mớ BẤT HIỆP KHÍ VÔ ĐẠO mà thôi. Sản phẩm què quặt nếu có chăng, cũng vì các ý nghĩ què quặt và ý đồ phi võ đạo tạo ra. Một khi cái khuôn đã xấu, sản phẩm làm sao mà đẹp được. Tuy nhiên, với Hiệp Khí, nếu mọi người tham gia tập thực sự sẽ hiểu được ý nghĩa Hiệp Khí, khi đó điều chỉnh được ý niệm “chưa chính” lắm thành Hiệp Khí. Có điều phải tập Hiệp Khí Đạo mới hiểu được Hiệp Khí Đạo, ông bạn già nọ nói một câu đơn giản “không thể mua Hiệp Khí Đạo để có Hiệp Khí Đạo được!”. Kẻ chưa biết vì chưa học, đừng trách gì họ không biết! Chỉ có nhắc nhau khi đã học mà không biết, thì phải nhắc nhau để biết, để nhớ âu cũng là cái đạo của học để dạy và dạy để học. Hiệp Khí mà!
Tôi thấm thía lời trao đổi của người bạn đồng môn già nọ, một doanh nhân thành công ở Manhattan. Nhìn ra cửa xe, ngắm nhìn thiên nhiên đổi màu, đúng là cái Hiệp khí lớn! Đông đến, gió lạnh về, tôi cười một mình, lặng nhìn mấy anh bạn đồng môn trò chuyện luyên thuyên về các kỹ thuật mới học, và kinh nghiệm tập với mấy ông đồng môn già trên sàn Woodstock!
Xe lướt nhanh, đời trôi nhanh,
Ngoài kia,
Thu qua, đông đến,Gió lạnh về
Rừng xanh đổi màu, hóa muôn sắc.
Tuần sau tuyết về, băng che phủ
Rừng vẫn đó, đưa tay đùa với gió
Mai kia,
Xuân đến băng tan, đất lộ,
Ngàn hoa đua nở, vẽ muôn màu
Vàn chồi nảy lá xanh tươi,
Đất trời là thế, muôn đời vẫn thế,
Xe vẫn lướt nhanh, đời vẫn trôi nhanh
Tôi cười thong thả,
Hiệp khí là đó! Có phải chăng?
Võ Đình Thanh
Vãn phương, Tản văn.
