Võ Đình Thanh
Vãn phương, Tản văn.
University of Connecticut, cơm trưa, Summer Camp 2003,
Năm 2004, tôi và một số học trò và võ sư Masako Nakatsugawa lái xe hơn 5 tiếng đồng hồ về trường đại học Connecticut để dự một summer camp của Aikido Đông Bắc Mỹ, với rất nhiều các đại sư nổi tiếng khắp nước Mỹ và thế giới. Tôi có may mắn là có quan hệ khá thân mật với một số vị thầy Aikido có uy tín ở New York, nên cũng có cơ hội nói chuyện với họ. Trong bữa trưa, thầy trò trò chuyện. Tôi lại đặt câu hỏi, vũ như cẫn! Tại sao cần có hội Aikido và tại sao lại có nhiều hội Aikido ở Mỹ.
Một vị đại sư rất nổi tiếng ở Nhật Bản, ông đứng đầu một nhóm khoảng 70 đạo đường khắp Nhật Bản, trao đổi với tôi khi tôi đặt câu hỏi về việc tồn tại nhiều Hội Aikido ở Mỹ, ông cười, hiền như bụt:
“Ở Nhật khi học trò đã lớn, người ta khuyến khích học trò tách ra độc lập và hình thành hệ phái của mình, nếu có đủ trình độ. Cứ nhìn O’sensei là một ví dụ đó thôi. Việc có nhiều hội sẽ giúp Aikido phát triển, giới thiệu được nhiều hơn cho nhiều người. Quan trọng nhất, là hội phải tránh được sự hành chính hóa, cứng nhắc, “độc quyền” và tranh quyền mà chẳng vì cái gì. Khi hệ thống mà phẳng, thì chẳng có người cao kẻ thấp, đúng không? Các hội hình thành cơ bản trên tình thầy trò và tập hợp lại ở mức độ nhất định có thể quản lý phát triển được, chứ nếu cứ buộc mọi người vào một chỗ cũng khó quản lý đó. Còn mỗi khi đã tập Aikido thì mọi người cùng học tập một triết lý, phương pháp rèn luyện Hiệp Khí chung rồi. Tổ chức hành chánh nên và chỉ giúp để thầy trò tập luyện Aikido dễ hơn thôi, đúng không?”
Phải chăng cái đạo to lớn của Hiệp Khí Đạo là ở chỗ giúp mọi người nhận ra và phát triển khí của mình thông qua phương pháp “Hiệp Khí”, từ đó có lối sống mang đầy “tình thương” nhân bản. Việc hình thành các hệ thống đạo đường quan trọng và chỉ quan trọng khi nó giúp cho các thành viên và các nhóm có điều kiện để học tập và mở rộng kiến thức, kỹ năng, trình độ và năng lực (Khí) của mình. Nếu một hệ thống được tạo nên, để hình thành một quyền lực, một cơ chế cản trở hoạt động của các nhóm, như kiểu dựng hàng rào, gác cổng, kiểm soát thì bản thân hệ thống đó chính là cản trở tạo sự lãng phí năng lực (khí). Lời trò chuyện của vị đại sư nọ gợi cho tôi nhiều ý nghĩ về ý nghĩa của hệ thống.
Cũng là võ cả, nhưng nếu chỉ tập trung vào việc phá hủy và tiêu tốn nội lực và ngoại công của nhau, cả hai dẫn đến tan thương. Cả hai bên đều tiêu tốn công sức (khí) cho việc luyện tập riêng lẻ, mà không giúp nhau phát triển, và cũng chẳng giúp gì được nhiều cho xã hội. Nếu nhìn vào tổng năng lượng của xã hội, mỗi khi có giao tranh, có một hơn, một thua, thì ít nhất một phần năng lượng, công sức của một bên (bên thua) và phần năng lượng của bên thắng dung để “chiến thắng” đã bị lãng phí. Nếu dùng Hiệp Khí, có tinh thần Hiệp Khí thì năng lượng lãng phí đó sẽ giảm bớt đi nhiều, và do vậy năng lượng có ích cho xã hội, cũng nhờ vậy mà tăng lên.
Việc hình thành các hệ thống Hiệp Khí Đạo hay các hệ thống xã hội nói chung cũng vậy, mong sao đừng để tạo thành cản trở, để rồi, mọi người phải tốn rất nhiều công sức chỉ nhằm giải quyết xung đột nội bộ, chỉ gây lãng phí Khí mà thôi. Muốn làm được điều đó, mong mọi người hãy nhìn về phía trước, đừng quên lời hứa khi nhập môn, tôn trọng và luyện tập con đường Hiệp Khí Võ đạo! Một tổ chức Hiệp Khí Đạo chí ít phải tạo được Hiệp Khí chứ không làm Tán khí! Lãng phí! Một điểm quan trọng khác là quan hệ giữa các nhóm thành viên và qui mô của các hội. Mục tiêu cuối cùng là giúp mọi người có cơ hội tham gia tập luyện, chứ không phải dùng Hội để cản trở sự tham gia. Chỉ mong sao mọi người nên dùng thời gian, công phu luyện tập Aikido để làm Aikido tốt, công phu của mỗi người sẽ trỏe nên huyền diệu lên theo mỗi ngày, mà không lãng phí công năng cho những việc không đáng có, không đáng làm.
Việc hình thành các Hội Aikido, nên chăng và chỉ có ý nghĩa khi nó giúp người tập Aikido học tốt hơn, và duy trì được sự phát triển của Aikido trong xã hội, việc lập Hội không nên là việc lập ra một tổ chức hành chánh. Vậy việc đầu tiên có phải chăng là việc trao đổi với nhau để mọi người đã biết và thông hiểu ý nghĩa, đồng ý với tư tưởng chung về hướng phát triển và tương lai của Aikido, sau rồi mới đến nên làm gì về tổ chức để phát triển hướng phát triển đó.
Nghĩ ra cũng đơn giản thật. Chuyện ở đời, nhiều nơi cũng vậy, đạo và đời âu cũng là một mà thôi!
(Còn tiếp)