Nhu nhuyễn như một Dòng Chảy

Bởi vì mỗi tình huống chiến đấu đều có tính cách đặc thù của nó, cho nên toan tính áp đặt một dạng thức tấn công hay phòng thủ “chế sẳn” chẳng những không thích đáng mà lại còn hết sức nguy hiểm nữa. Bằng cách sử dụng quan niệm về “Dòng Chảy” của môn Arnis, hành giả có thể thích nghi lập tức với bất cứ một tình huống bất ngờ nào.

Với các đòn bẫy, đỡ, và ném, việc khai triển “Dòng Chảy” đòi hỏi phải phân tách kỹ thuật ra từng các thành tố của nó. Chẳng hạn, các kỹ thuật khóa bao giờ cũng cần đến một đòn đỡ và đòn ngăn chặn tiên khởi. Do đó, đòn đỡ và đòn ngăn chặn cần phải được tập luyện riêng rẽ cũng như tập luyện phối hợp với các đòn khóa.

Các kỹ thuật ném

Các đòn ném có thể dùng làm một đòn thay thế cho, hay là kết quả của, các thao tác khóa. Người võ sĩ Arnis có thể đi thẳng từ một đòn bẫy sang một đòn ném, cho đối thủ phải đo đất đầu hàng.

Nguyên tắc chủ yếu của các kỹ thuật ném hiệu quả là sampayan (kỹ thuật dây phơi). Khi bạn đi hay chạy vào một sợi dây phơi quần áo có tầm cao đến cổ bạn mà bạn không giảm chậm tốc độ, trọng tâm của thân thể bạn sẽ đâm ra lạc hướng : đầu bạn vẫn cứ ở yên, trong khi toàn thân còn lại cứ mãi lao ra trước. Nguyên tắc này có thể được khai thác cho các đòn ném bằng cách lợi dụng đà lao tới trước của đối thủ và thay đổi trọng tâm của hắn, bằng cách đó, chuyển lực của hắn quay lại chống lại hắn (gậy ông đập lưng ông). Kỹ thuật dây phơi cho phép một người nhỏ con ném được một đối thủ to xác hơn và mạnh hơn.

Lắm khi, một đòn ném lại xuất phát từ một đòn thủ, chẳng hạn như một đòn khóa. Lại lắm lúc khác, đòn ném có thể được thi triển sau khi đối thủ ghì lấy võ khí hay cánh tay của bạn. Bất cứ khi nào cánh tay của đối thủ bị vô hiệu hóa, hắn rất dễ bị lãnh một đòn ném.

Người võ sĩ Arnis cần phải nhận thức được những hạn chế về mặt vật lý của các khớp trên cơ thể mình. Việc vươn duỗi hay cườm tay, đôi bả vai và và hai cùi chỏ cho thật hoàn hảo, xuyên suốt, song song với việc học cách ngã, sẽ tránh cho người võ sĩ những tai biến như : sai khớp, trặc, và các tổn thương nghiêm trọng khác.

Việc ôn tập tất cả các đòn thế (kỹ thuật) cần phải được duy trì ngay cả khi người võ sĩ đã đạt đến trình độ thành thạo các kỹ thuật. Rành rẽ một kỹ thuật khóa hay ném không thôi chưa đủ. Điều quan trọng là phải đạt đến mức có thể hành động theo phản xạ và tức thì.

Trong các hệ phái xuất xứ từ môn Arnis – môn võ dân tộc truyền thống của đất nước Philippines – hệ phái trường côn (gậy dài) Ilocano tỏ ra có nhiều ưu thế nhất về tầm và uy lực chiến đấu.

TRƯỜNG CÔN PHÁI ILOCANO

MỘT CHI PHÁI ARNIS QUAN TRỌNG

Các môn võ thuật của người Filipinos (tên gọi người bản xứ Philippines) hiện nay đang nở rộ và phát triển rộng rãi trong nhân dân, gây cho người dân trong nước ngày càng nể trọng các môn võ dân tộc như kali, escrima hay arnis. Các môn võ này dạy các nguyên tắc chiến đấu bằng cách sử dụng một cây gậy. Tuy nhiên, Escrima và Arnis chỉ là những từ tổng quát dùng để chỉ chung các môn phái rất đa dạng ở đảo quốc này.

Có lẽ không có một quốc gia nào trên thế giới lại bao gồm nhiều chủng tộc như ở Philippines. Có hơn 100 nhóm văn hóa nói 50 thổ ngữ khác nhau, với các hệ thống tôn giáo từ Thiên chúa giáo đến Đa thần giáo, từ Hồi giáo đến Phật giáo, sống trên 7.000 hòn đảo khác nhau. Tính đa dạng này đã sản sinh hàng chục môn phái võ thuật khác nhau trên toàn quốc.

Một trong những nhóm địa lý có hệ phái Arnis đặc thù của mình là nhóm chủng tộc Ilocano, sống ở cực Bắc vùng sơn cước đảo Luzon, hòn đảo chính của Philippines. Nhóm người sơn cước phương Bắc này là một tổ hợp gồm nhiểu bộ lạc nói các thổ ngữ khác nhau, nhưng đều sử dụng tiếng Ilocano như một thứ ngôn ngữ thương mại, dùng để giao thiệp trong buông bán, tiếp xúc.

Người Ilocano gọi tên hệ phái Arnis của họ là kabaroan, nghĩa là “mới nhất”. Người Ilocano chia võ Filipino ra làm hai nhóm : cựu phái và tân phái. Cựu phái dùng để chỉ phương pháp gậy ngắn (đoản côn), đây chính là môn phái mà người Mỹ và Âu quen gọi Arnis và Escrima. Tân phái là hệ phái độc đáo của người Ilocano, chủ trương sử dụng gậy dài (trường côn).

Leo Giron thuộc thành phần Stockton, bang California (Mỹ) là một người Ilocano và là một võ sư khả kính của môn trường phái Arnis Ilocano. Ông giải thích rằng từ kabaroan xuất xứ từ chữ panapas, có nghĩa là một dụng cụ dùng để chặt (cắt) gồm có một lưỡi dao rựa gắn trên một cái sào dài một sải tay. Các kỹ thuật Kabaroan được sử dụng lần đầu tiên để chế ngự một nhóm thảo khấu lục lâm khi nhóm này bắt đầu nổi dậy với sự đồng tình của dân chúng, nhưng sau đó chúng đã trở nên say sưa be bét, cưỡng ép dân chúng phải nạp rượu thịt cho chúng chè chén. Một nhóm thanh niên quyết tâm chặn đứng sự lạm dụng ngày càng quá quắt của bọn cướp phi pháp này. Họ bắt đầu chuyên cần luyện tập các đòn thế Arnis với chiếc panabas (rựa cán dài). Khi bọn cướp từ rừng sâu xông ra cướp bóc thực phẩm của các nông dân, các thanh niên này đã phục sẵn và đánh bọn cướp chạy dài.

Ngày nay, các võ sư môn Kabaroan cũng có dạy phương pháp đánh gậy ngắn, hay là môn Arnis cựu phái, xem đó như một thứ nền tản căn bản. Các võ sinh, khi đã nhuần nhuyễn đòn thế của cựu phái rồi, sẽ tiếp tục sang bước tập luyện cao cấp với hệ thống Ilocano. Ramiro Estalilla, võ sư môn Kabaroan tại Fresno, bang California (Mỹ) đã gọi hai phái cựu và tân Arnis là “hai mặt của một đồng tiền”. Vốn là một vị mục sư, Estalilla còn so sánh hai phương pháp (cựu và tân) này với Cựu ước và Tân ước của Kinh Thánh Cơ đốc giáo, có nghĩa rằng dù chúng khác nhau nhưng lại bổ túc cho nhau. Giron và Estalilla tin rằng các kỹ thuật Kabaroan sẽ tỏ ra rất “đắc địa” khi đương đầu với một đối thủ chỉ quen với các kỹ thuật gậy ngắn của cựu phái Arnis.

Thêm vào yếu tố bất ngờ, kỹ thuật Kabaroan (tân phái trường côn) còn có nhiều ưu điểm khác nữa, ưu điểm rõ rệt nhất là tầm chiến đấu hay là khả năng “với” tới đối thủ. Một kỹ thuật Karaboan có tên là largo mano, một thuật ngữ Tây Ban Nha có nghĩa là “trường quyền” hay là “tay dài”. Các kỹ thuật trường quyền tận dụng hết mức “tầm với” của một cây gậy dài. Một hành giả sử dụng kỹ thuật trường quyền trụ ở vị trí dễ lẩn tránh và xa hẳn tầm tấn công của đối thủ. Các kỹ thuật trường quyền nhấn mạnh đến yếu tố lẩn tránh và hòa nhập vào lực của đối phương. Estalilla mô tả tầm quan trọng của phép lẩn tránh và hòa nhập bằng cách kể câu chuyện một người đàn ông đang đi trong rừng sâu ở Philippines thì thình lình gặp phải một con rắn độc. Chỉ bằng một nhát panapas (rựa cán dài), anh ta đã chém bay đầu con rắn. Lúc đó anh ta mới nhìn lên thì thấy rằng cái đầu đứt lìa của con rắn đó chỉ cách mặt anh ta có mấy phân, những chiếc nanh chứa nọc độc của nó ngoạm chặt vào vành nón của anh ! Bài học rút ra là đây : ngay cả khi bạn tung ra một ngón đòn sát thủ, thì xung lượng hay là cái “đà” của đòn đối thủ đánh ra vẫn có thể nguy hiểm chết người đối với bạn, y như con rắn chết trên đây vẫn có thể “khai tử” người vừa giết nó. Bạn có thể đỡ được một đòn đánh mạnh mẽ, nhưng chỉ để rồi bị “lãnh đủ” khi món vũ khí của đối thủ gãy ra làm đôi. Trong phái trường côn Ilocano, tầm với đầy ưu thế của cây gậy dài dâng hiến cho bạn một giới hạn an toàn lớn hơn.

Chiều dài của cây gậy Kabaroan còn có lợi thế khi đánh xáp lá cà. Nó đủ dài để đánh vào đối thủ khi bạn tước vũ khí của hắn, cho phép bạn gần như công và thủ cùng một lúc. Gậy dài còn tạo lực bẩy lớn hơn khi bạn tước vũ khí hay thi triển các đòn khóa khớp với cây gậy đó.

Gậy Kabaroan chẳng những dài hơn, mà còn nặng hơn. Khi tấn công một võ sĩ Kabaroan có thể chế ngự một đối thủ sử dụng một cây gậy ngắn hơn và nhẹ hơn bằng cách tung ra những đòn đánh mạnh và nặng. Giron nhận định : “Những cú tung đòn mãnh liệt sẽ có tác dụng tâm lý lên tâm trí đối thủ, từ đó biến ý chí và tinh thần quyết thắng của anh ta thành thái độ phòng thủ, chống đỡ mà thôi”. Còn khi phòng thủ, khối lượng của của một cây gậy dài và nặng sẽ hút hết (hấp thu) năng lực đánh ra của đối thủ, còn nếu bạn tự vệ với một cây gậy ngắn, thì chính thân thể bạn sẽ “lãnh đủ” uy lực đòn đánh của đối thủ !

Nhiều hành giả môn Escrima thường xem cận chiến ở tầm gần như là nhược điểm của tân phái Ilocano. Tuy nhiên, ta cần phải nhận thức được rằng hệ thống trường côn Kabaroan không phải chỉ bao gồm các kỹ thuật tầm xa largo mano (trường quyền) thôi đâu, mà nó còn có một kỹ thuật cận chiến khủng khiếp mệnh danh là bambollia hay dos manos. Bambollia là một từ ngữ Tây Ban Nha có nghĩa : đánh cho ai xiểng liểng, tối tăm mặt mày. Còn Dos manos, cũng là tiếng Tây Ban Nha, có nghĩa là “hai tay”. Trong kỹ thuật bambollia, ta cầm chặt cây gậy giống như cầm ba-toong. Giờ đây cây gậy dài được sử dụng ở tầm gần có thể đánh bằng tay nào cũng được, y như thế ta sử dụng hai gậy. Trong kỹ thuật bambollia, những đòn đánh bằng cả hia tay mạnh mẽ hơn đòn đánh bằng một tay nhiều.

Những vũ khí “tại chỗ” mà con người rất có thể sử dụng đến trong đời thường như : gậy đánh dã cầu, ba-toong hay dù (ô) hầu hết đều dài và nặng như các cây gậy của phái Ilocano. Vì những võ khí “tại chỗ” này dài xấp xỉ cây gậy của môn Kabaroan, cho nên chúng có thể tận dụng các kỹ thuật Kabaroan được lắm.

Các võ sinh Ilocano tin rằng một cây gậy dài 32 inches (81.28cm) là lý tưởng nhất. Ở độ dài đó, gậy đủ ngắn để sử dụng trong thế đánh một gậy, nhưng vẫn đủ dài để với được xa hay cầm được như một cây ba-toong. Nó cũng đủ nặng để ra đòn mạnh và để hấp thu lực đánh ra của địch thủ, nhưng lại đủ nhẹ để dễ dàng trong thao tác chiến đấu.

Tuy nhiên, những điểm mạnh của tân phái trường côn Ilocano không phải dễ dàng nhận thấy được. Trở ngại đầu tiên là tính chất bí mật của nó. Người ta chỉ miễn cưỡng tiết lộ các kỹ thuật của môn phái cho các môn sinh rất đặt biệt. Thân sinh của Estalilla cũng không dạy Kabaroan cho cả con trai ruột cảu ông, chỉ mãi đến sau khi người con đã trở thành một sinh viên thần học. Lino Espejo, một môn sinh của Estalilla, là một người Ilocano, anh đã trở về Philippines để học hỏi thêm về môn Kabaroan. Lúc đầu, chú của Espejo từ khước việc dạy võ cho anh. Anh cứ năn nỉ mãi kỳ cho đến khi chú anh bằng lòng, nhưng chỉ sau khi mọi người khác trong gia đình đã bị đuổi ra ngoài, hai chú cháu mới tập luyện với nhau. Kể cũng mỉa mai là có lắm người Filipinos phải đợi đến khi sang Mỹ rồi mới có dịp học võ Philippines.

Một trở ngại khác khiến ít người biết đến môn Kabaroan chính là sự kiện môn võ này không chấp nhận việc biểu diễn trước công chúng. Estalilla mô tả các phương pháp sử dụng gậy ngắn là “chớp nhoáng, linh hoạt và nhịp nhàng” còn các kỹ thuật gậy dài thì “tối hiểm, khủng khiếp và nghịch thường”. Các hệ sử dụng gậy ngắn với tốc độ chớp xẹt, động tác hoa mỹ, và các âm thanh chạm gậy nhịp nhàng thích hợp cho các cuộc biểu diễn hấp dẫn.

Còn gậy dài, vì không thể điều khiển dễ dàng như gậy ngắn, cho nên môn Kabaroan khó lòng biểu diễn hết tốc độ mà không gây ra thương tích. Lại nữa, môn gậy dài trông có vẻ thô kệch nên khó lòng hấp dẫn được ngay phút đầu. Cũng giống như cước pháp Filipino, môn võ dùng cẳng chân đá đập đùi đối thủ, dùng gót xắn mạnh xuống gối đối thủ, dùng gối thúc vào đùi và háng kẻ địch, các kỹ thuật đó trên thực tế rất hữu hiệu, nhưng lại khó giành được thắng lợi trong các cuộc thi đấu quyền pháp.