Hồ Tường (Sưu tầm)

(Sổ tay võ thuật 3/1994)

Hội Đống Đa

8. Hội Đống Đa:

Hằng năm, vào ngày mùng 5 tháng giêng, tại khu vực gò Đống Đa thuộc quận Đống Đa, Hà Nội và tại Bình Khê tỉnh Bình Định, đều có mở hội Đống Đa để tưởng nhớ đến chiến công oanh liệt của người anh hùng áo vải đất Tây Sơn là Quang Trung Nguyễn Huệ đã phá tan quân Thanh xâm lược nước ta vào mùa xuân năm Kỷ Dậu 1789.

Tại Hà Nội, khoảng trưa ngày mùng năm, sau những hồi chiêng trống báo hiệu, những tràng pháo giòn giã, cuộc rước thần mừng chiến thắng bắt đầu. Cuộc rước xuất phát từ đình Khương Thượng về gò Đống Đa, tham gia cuộc rước là trai tráng làng Khương Thượng, Thịnh Hào… đi sau kiệu là cờ, lọng, tàn, bát bửu… tất cả ăn mặc theo lễ phục hội, đi sau là hình tượng “con rồng lửa” làm bằng: rơm, giấy, được rước theo nhịp sênh tiền, uốn lượn trong tư thế chiến thắng. Theo sau đoàn rước và đứng chật hai bên đường từ đình Khương Thượng đến gò Đống Đa là khách trẩy hội. Sau cuộc rước có phần biểu diễn võ thuật để hồi tưởng chiến thắng lẫy lừng của dân tộc.

Ở Tây Sơn, trong lễ hội, ngoài những nghi lễ có tính chất truyền thống, còn có nhiều hoạt động như: đấu võ, đánh côn, đi quyền… là những đặc trưng độc đáo của đất võ Bình Định, với sự tham gia đông đảo của các thầy võ nổi danh và những đệ tử chân truyền ở lứa tuổi thanh niên. Độc đáo nhất là cuộc thi đánh trống trận Tây Sơn với 12 chiếc trống bày nhiều tư thế khác nhau.

Ngọc Hân công chúa

9. Hội khỏe Tiên Công:

Hội khỏe Tiên Công được tổ chức vào ngày mùng 7 tháng giêng hằng năm tại khu vực miếu thờ các Tiên Công. Sau các nghi lễ là hội vật. Đây là một hội vật có một không hai trong cả nước. Vào các sới vật là các ông lão trong làng tuổi chẵn 80, kém mấy tháng tuổi cũng không được. Các bô lão cởi trần đóng khố vào đấu trường trong tiếng reo hò động viên của nhân dân, trong đó có con cháu của chính các cụ. Các bô lão theo các bản quy định và với miếng võ thường lệ. Tuy là ở lứa tuổi thượng thọ, nhưng các cụ vẫn đủ sức vào sới vật dù là tượng trưng, đã là điều phi thường rồi! Hơn nữa trong thực tế, có nhiều cụ còn giành hơn thua trên đấu trường nữa. Đó là một điều không thể ngờ.

Các cụ thắng cuộc thì dòng họ và gia đình vẻ vang, đồng thời biểu thị sự trường tồn, trường sinh của dòng họ.

10. Hội làng Hoàng Mai và Mai Động:

Hoàng Mai (nay là thôn Hoàng Mai, xã Hoàng Văn Thụ, huyện Thành Trì) và Mai Động (nay là phường Mai Động, quận Hai Bà Trưng) thuộc Hà Nội, vốn là lò vật cổ nổi tiếng, mở hội vào mùng 10 tháng 2 âm lịch hàng năm, là ngày giỗ của Nguyễn Tam Trinh – đô vật nổi tiếng tại địa phương.

Vào hội, có đám rước từ đình Hoàng Mai ra lấy nước sông Hồng rồi đưa về Mai Động. Đám rước đi một đoạn thì dừng lại để các đô vật biểu diễn các miếng võ truyền thống. Trong đó có đấu gậy với chiếc gậy dài 4 mét làm bằng gỗ đỏ hồng, một đầu gậy bịt bông để phòng nguy hiểm trong khi thi đấu. Sau đó khi đoàn rước về đến Mai Động thì hội vật bắt đầu, với sự tham dự của trai tráng trong làng.

11. Hội vật võ Liễu Đôi:

Làng Liễu Đôi nay thuộc xã Liêm Túc, huyện Thanh Liêm tỉnh Nam Hà, nằm trong vùng chiêm trũng, hàng năm mở hội vật võ từ ngày mùng 5 đến ngày mùng 10 tháng giêng âm lịch.

Tiếp theo là lễ phát hỏa tượng trưng cho ngọn lửa bốc lên từ gươm thần theo truyền thuyết, phát ra từ Nương Củi, tức dóng vật ngày nay. Người ta tin rằng ngọn lửa thiên ấy vẫn cháy sáng mãi suốt từ xưa cho đến nay.

Lễ “thiên nhân kỳ trận”, tức lễ múa cờ tụ nghĩa tiếp theo do hai tay bốn người cầm mỗi người một lá cờ vuông đỏ vừa tiến vào hai bên kiệu Thánh Ông vừa thi triển những động tác múa cờ theo nhịp trống rất nhịp nhàng, dõng mãnh. Điệu múa tượng trưng cho cuộc chiến đấu ngày trước của trai làng dưới sự lãnh đạo của chàng trai họ Đoàn.

Nghi thức làm lễ thanh động tiếp nối với những hồi trống cái, những tràng pháo nổ vang cùng tiếng trống, chiêng, thanh la và tiếng hò reo đồng loạt vang lên khắp làng Liễu Đôi như nhắc lại khí thế xuất quân dạo nào.

Sau đó hội vật võ truyền thống Liễu Đôi bắt đầu với các nghi thức và luật lệ đặc thù:

b) Tiếp theo là Đô Xã Làm Nền, tức là các đô vật Liễu Đôi phải vào dóng trước giao đấu, để kích thích cuộc đấu, rồi sau mới nhường chổ cho các đô vật từ nơi khác cùng đến dự hội. Luật thi vật Liễu Đôi thì các đô vật phải cởi trần, đóng khố bao (như bao tượng nhồi trấu bên trong rồi quấn ngang bụng). Đặt biệt hội cấm ngặt các đô vật dùng miếng hiểm để hạ nhau. Giải vật ở Liễu Đôi có: giải cọc là giải ngoại hạng, giải thứ có ba bậc nhất nhì ba, và giải cuộc trao cho bất kỳ ai có nhiệt tình với giải. Hội vật võ Liễu Đôi cũng trao giải cho những đô vật thua cuộc nhằm khích lệ tinh thần thượng võ.

12. Hội làng Nhồi:

Làng Nhồi, tên chữ là làng Hòa Đình, nay thuộc xã Khắc Niệm, huyện Tiên Sơn, tỉnh Hà Bắc, thờ thần hoàng là Bà Đống ngụ tại một gò đất cao ngoài đồng thuộc phạm vi làng khác: làng Đống Cao. Hằng năm, làng Nhồi có cuộc rước thần Thành Hoàng vào đêm khuya ngày mùng 6 tháng giêng âm lịch.

Theo tục truyền, chập tối ngày mùng 6, các cô gái chưa chồng làng Nhồi đến ngủ tập trung một nơi quy định. Vào lúc nửa đêm, khi chuông chùa thỉnh, các cô gái thức dậy, từng tốp một lặng lẽ đi ra gò đất làng Đống Cao để rước Bà Đống về đình làng, với một vị thủ chỉ cao tuổi của làng. Khi cuộc rước bắt đầu với các hồi chiêng trống thì cũng là lúc các chàng trai làng Đống Cao chạy ra giằng lấy kiệu và dùng cây đòn lao các cô gái làng Nhồi. Người ta tin rằng ai bị trúng đòn lao trong Lễ lao đòn sẽ được may mắn trong năm! Các cô gái làng Nhồi vừa giao tranh, vừa bảo vệ kiệu bằng những ngón võ truyền thống của làng Nhồi, cho đến khi kiệu ra khỏi vùng đất làng Đống Cao thì cuộc giao tranh mới chấm dứt. Kiệu tiếp tục về đình để vào hội xuân.

(Còn tiếp)