Hồ Tường (Sưu tầm)

(Sổ tay võ thuật 3/1994)

13. Hội xuân Pa Cô:

Hình minh họa

Cũng như các dân tộc sống suốt theo miền tây Trường Sơn, người Pa Cô giành cho hội lễ mùa xuân một con trâu to béo, mạnh khỏe nhất. Khi cúng lễ, trâu được trang trí những tua đỏ quanh bộ sừng, sau đó trói chặt vào cột. Hàng chục trai làng vạm vỡ, đóng khố mình trần, cầm giáo trong tay, nhảy múa vòng quanh. Điều khiển lễ hội là già làng. Khi hiệu lệnh của già làng ban ra, các trai làng như vây chặt lấy trâu phóng các mũi giáo vào con vật hiến tế, giữa tiếng hò reo của dân bản và tiếng chiêng trống đổ hồi, lấp loáng dưới những bóng lửa đuốc rừng rực cháy.

14. Hội Tết Nhảy:

Dân tộc Dao ở tỉnh Vĩnh Phú có truyền thống tổ chức Tết Nhảy vào ngày 20 đến 25 tháng chạp âm lịch khoảng từ 10 đến 15 năm 1 lần.

15. Hội đền Tiên La:

Đền Tiên La nay thuộc xã Đoan Hùng, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình, thờ Bát Nạn công chúa Vũ Thị Thục – một nữ tướng của Hai Bà Trưng đã hy sinh tại đây vào năm 43 – mở hội vào 16 đến 18 tháng 3 âm lịch hằng năm.

Mở hội lễ là cuộc rước kiệu Thánh từ đền Rẩy về đền Tiên La. Khi kiệu rước về đến đền, nhiều trò chơi như: chọi gà, đánh cờ, đấu vật, múa rồng, múa sư tử, bơi trải và diễn trận bắt đầu. Trò diễn trận do các cô gái chưa chồng trong làng, đầu chít khăn mỏ quạ, tay cầm cung nỏ, gươm giáo, đóng làm quân của Bát Nạn. Cô gái đóng vai nữ tướng tay cầm cờ, mang gươm, áo dài buộc túm phía bụng. Còn các trai làng thì đóng vai giặc Đông Hán. Hai bên giàn thế trận đánh nhau với những thế võ truyền thống. Tương truyền đây là diễn lại cảnh nữ tướng Bát Nạn truy kích giặc trên sông và cuộc chiến đấu bảo vệ căn cứ là gò Kim Quy mà nay là đất Tiên La.

16. Hội làng Triều Khúc:

Làng Triều Khúc, tên tục là làng Đơ Thao, nằm trong vùng Kẻ Đơ rộng lớn xưa kia, nay thuộc xã Tân Triều, huyện Thanh Trì, Hà Nội. Hội làng Triều Khúc hàng năm mở vào các ngày từ mùng  10 đến 12 tháng giêng trong khu vực hai ngôi đình của làng: đình sắc – nơi lưu giữ sắc phong – và đình Đại – nơi thờ Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng.

Hội lễ có nhiều nghi thức truyền thống, trong đó có nghi thức múa cờ được tổ chức vào ngày 12 nhằm nhắc lại sự tích Phùng Hưng đã tổ chức thi kén chọn binh tướng vào binh ngũ tại đây thuở xưa. Trước cổng đình lúc đó kéo lên một lá cờ đại, và một đoàn người đã chuẩn bị sẵn với: cờ, kích, xà mâu, giáo mác, chùy, mã tấu… trong tay, chia làm hai tốp đứng hai bên trái phải của cổng đình. Đoàn quân theo hiệu lệnh chạy ra phía cánh cổng trước đình, đến khoảng cách độ chừng 400m thì dừng lại và xáp chiến với các thế võ đã tập luyện chừng mấy hiệp, rồi lại chia làm hai mà chạy trở về đình giữa tiếng chiêng, trống, kèn, tù và… cùng tiếng cổ vũ rân trời của khách dự hội. Tất cả đoàn quân kéo nhau vào đình lễ thánh.

Sau đó là các tiết mục: múa lân, múa rồng, đô vật… kết thúc lễ hội làng Triều Khúc.

17. Hội Trường Yên:

Trường Yên hay Hoa Lư nay thuộc xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình có hội cờ lau tổ chức từ mùng 9 đến ngày 11 tháng 3 âm lịch hàng năm do thiếu niên trong làng đảm trách với sự hướng dẫn của các bậc trưởng thượng.

Tham dự cuộc rước hội cờ lau gồm những em trai 14 – 16 tuổi, mạnh khỏe, trong đó chọn một em đóng làm Đinh Bộ Lĩnh. Tất cả ăn mặc giả mục đồng, đầu chít khăn đỏ, thắt lưng khăn xanh, chân quấn xà cạp nâu, tay cầm cờ lau. Thoạt đầu, tất cả tập trung tại Trường Yên, rước Đinh Bộ Lĩnh bằng kiệu tay qua sông Hoàng Long, đến làng Uy Viễn. Theo nhịp trống và điệu múa cờ, đoàn quân cờ lau múa quanh kiệu của Đinh Bộ Lĩnh những động tác dàn quân tập trận, khi đội này tiến, khi cờ kia lui, khi sang ngang, khi dừng lại. Sau khi hết buổi sáng ở làng Uy Viễn thì cuộc rước Đinh Bộ Lĩnh quay về lại Trường Yên, để bắt đầu những tập tục lễ hội truyền thống khác: thổi cơm thi…

17. Hội làng Tứ Xã:

Tứ Xã có tên tục là Kẻ Gáp, nay thuộc huyện Phong Châu, tỉnh Vĩnh Phú và làng Sơn Dương (tên tục là Mương – cùng huyện) cách nhau một cánh đồng, hằng năm vào ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch có tổ chức hội đánh quân.

Theo đó, ngày này, dân hai làng từ già đến trẻ, cả gái lẫn trai, kéo nhau ra bãi Đồng Mười và bãi đồng Bia Đá, để giao chiến trong một buổi sáng. Thường thì dân làng Gáp chiến thắng, và có lần đánh thẳng vào đình làng Mương để ăn bánh dầy. Theo các cụ bô lão thì vùng đất hai làng Giáp và làng Mương vốn là thân rồng, không có đầu (quần long vô thủ) nên phải đánh đấm nhau như vậy để giành giật ngôi thứ, và có thế dân làng mới ăn nên làm ra.

19. Hội chùa Bà:

Chùa Bà Thiên Hậu ở đường Nguyễn Du, thị xã Thủ Dầu Một tỉnh Sông Bé, có hội xuân tổ chức vào ngày rằm tháng giêng hằng năm.

Ngoài những nghi thức cầu nguyện, xin xăm, vay tiền, bán đấu giá lồng đèn…, hội Xuân chùa Bà có một nét vô cùng độc đáo là tất cả các đội lân, sư tử, rồng của người Hoa từ chợ Lớn đều về chùa Bà múa lạy Bà trước khi về nghỉ chờ đến xuân năm tới mới tiếp tục ra múa. Mỗi đội lân, sư tử, rồng… đều trổ tất cả những tài nghệ trong các bài bản múa cũng như trong các bài bản võ thuật khi múa lạy Bà, làm nức lòng người xem. Ngoài ra, chiều ngày rằm, có nhiều đội lân, sư tử, rồng… còn theo đoàn rước nghinh Bà từ chùa ra chợ Thủ Dầu Một rồi trở về, càng tạo ra cho không khí lễ hội tưng bừng.

20. Hội xuân đền Trần:

Đền Trần Hưng Đạo ở số 36, đường Võ Thị Sáu, thuộc phường Tân Định, quận 1, thành phố Hồ Chí Minh trong mấy năm gần đây, đều có lễ hội mùa xuân vào các ngày mùng 9, mùng 10 và 11 tháng giêng âm lịch.

Bên cạnh những nghi thức tế lễ cổ truyền, các chương trình văn hóa văn nghệ dân tộc, đền Trần còn có phần biểu diễn võ thuật dân tộc vô cùng phong phú. Đặc biệt, ngoài phần biểu diễn võ thuật đơn thuần, đền Trần còn có chương trình thi đấu cờ người võ thuật vô cùng hấp dẫn. Theo đó mỗi quân cờ là một võ sinh, được điều khiển bởi hai kì thủ hữu danh giữa những tiếng trống chiêng giục giã và các thế cờ hiểm hóc. Các quân cờ hoặc tay kh6ong hoặc binh khí (côn, kiếm, đao, thương…) sẽ thi triển những đòn, thế võ vừa đẹp mắt vừa hùng mạnh trong lúc di quân hay trong lúc ăn quân, khiến người xem vô cùng thích thú.

Với hai mươi lễ hội mùa xuân được mô tả trên chưa phải là đầy đủ các lễ hội truyền thống mang màu sắc thượng võ. Còn rất nhiều lễ hội khác cũng mang tính cùng tính chất này đã và đang diễn ra trên đất nước Việt Nam mỗi khi trời vào xuân chưa được nhắc đến, vì nhiều lý do, trước hết là về phần tư liệu. Tuy nhiên, chúng tôi cũng mong rằng với ngần ấy lễ hội cũng đã nói lên được sự gắn bó giữa võ thuật và lễ hội trong truyền thống văn hóa dân tộc rồi vậy. Phải chăng sự gắn bó đã tạo nên sự tương tác của sự trường tồn dải đất Việt Nam và sự phát huy văn hóa dân tộc?

HT