(Tìm hiểu võ thuật Xuân Tân Mùi 1991)
Lạc Hùng
 |
|
Hình ảnh Lễ hội tại Tp.Hồ Chí Minh |
III. Đoạt Ấn Tiên Phong
Đoạt Ấn Tiên Phong có tên gọi nôm na là Hội Ôm Cột tại làng Đông Ky, phủ Từ Sơn, Bắc Ninh tổ chức vào đêm 30 Tết và kéo dài cho tới sáng Mùng Một. Đây là phần mở đầu Hội Mùa Xuân tại địa phương tiếp diễn với nhiều trò chơi khác cho tới hết ngày 16 tháng Giêng.
Theo lời truyền kể, làng Đông Ky thờ Thiên Cương Đế là một vị thần được phối hưởng nơi này từ đời Hùng Vương thứ 6; vì có công to dẹp giặc. Truyện kể Thiên Cương Đế là người làng Đông Ky, vào một ngày 30 tháng Chạp được lệnh đem binh đi dẹp giặc, Ngài đã họp chư tướng để chọn người lãnh ấn tiên phong. Tướng sĩ đều muốn lao lên trước để đánh giặc nên cuộc tranh ấn tiên phong đã diễn ra vô cùng náo nhiệt. Nhớ lại tích xưa, dân làng Đông Ky đã diễn lại cảnh tượng này bằng cách chọn cây cột Thái Bạch tức cây cột cái phía bên trái của Đình Làng ngay trước bàn thờ thần làm vật tượng trưng cho chiếc ấm tiên phong. Hội Ôm Cột Diễn ra vào lúc khởi đầu lễ giao thừa. Tham dự cuộc đua tranh ôm cột là các bô lão đại diện cho 4 giáp trong làng. Các cụ được chọn theo tiêu chuẩn tuổi cao và mỗi giáp sẽ cử một số người tương đương nhau. Các cụ sẽ ăn vận tề chỉnh: mũ, ni, quần chồi đỏ, mõ lụa hồng. Trước khi khởi diễn cuộc đua, tất cả lần lượt vào lễ thần. Liền đó, các cụ lập tức nhập cuộc. Dân các giáp túc trực ở phía ngoài hò reo cổ võ. Chỉ có một cây cột mà ai nấy đều dành ôm nó, cuộc đua tranh hết sức quyết liệt. Người này ôm được thì người khác lôi ra, có khi bốn năm người xúm lại xô đẩy một người. Người đã ôm được tất nhiên không chịu buông và cuộc giằng co xô đẩy mỗi lúc một căng thẳng. Nhiều cụ bị văng hết giày, mũ, tóc tai xổ tung. Hết thảy đều tả tơi mệt nhọc, nhưng hầu như không một ai bỏ cuộc. Tuổi tuy đã cao, nhưng các cụ sẽ tiếp tục tranh đoạt cho tới lúc trời sáng. Cuộc tranh đoạt càng về sau càng hào hứng hơn từ xô đẩy biến thành vật lộn để loại dần đối thủ. Thường thì cho tới khi trời sáng vẫn không ai ôm nổi cây cột . Lúc đó các quan viên trong Hội Đồng Làng sẽ bàn bạc để đưa ra quyết định về người thắng cuộc. Trong suốt cuộc tranh giành, dân chúng không ngừng hò reo, vỗ tay cổ võ.
IV. Trò “Hú Đáo”
Làng Lũng Ngoại, xã Lũng Hòa, huyện Vĩnh Lạc, Vĩnh Phú vẫn thờ bà Lê Ngọc Trinh, một nữ tướng của Hai Bà Trưng và mỗi năm mở hội Hú Đáo để tưởng nhớ vị nư tướng này vào 3 ngày từ 4 tới 7 tháng giêng.
Các bô lão trong làng không năm nào quên nhắc lại sự tích bà Lê Ngọc Trinh khi hưởng ứng chiêu binh khởi nghĩa đã bày ra trò đánh đáo để quân sĩ vừa có dịp vui chơi vừa rèn luyện sức khỏe. Giữa sân đình rồng trồng một cọc gỗ cao khoảng hơn một mét, trên ngọn cắm cờ đuôi nheo ngũ sắc. Từng người cầm một hòn đá to cỡ nắm tay đứng cách cọc hơn 10 sải chân rồi vừa hú lớn vừa ném đá sao cho trúng vào chân cọc. Trò chơi này gọi là Hú Đáo và mỗi người tham dự chỉ được ném một lần. Những người tham dự có thể dùng viên đá của mình đẩy bật những viên đá nào đang nằm gần chân cọc nhất văng ra xa. Trò chơi khởi đầu bằng một nghi lễ rất long trọng và người đầu tiên ném đá đó là vị tiên chỉ. Tiếp sau vị tiên chỉ sẽ tới các bô lão rồi mới tới dân làng. Theo thời gian, trò chơi còn được gọi là Ú Đáo và khi viên đá ném trúng chân cột, người ta bảo “ú trúng”. Người ú trúng sẽ là người gặp may trong năm mới. Vì niềm tin tưởng này mà trò Hú Đáo kéo dài mấy ngày vẫn thu hút mạnh mẽ mọi người.
 |
|
Ảnh Lễ hội |
Cũng tại huyện Vĩnh Lạc, nhưng ở xã Báo Văn, trò đánh đáo đá tổ chức trong ngày Mùng 6 Tết và có tác dụng khác hơn. Tham dự trò này chỉ có 6 người tuổi từ 50 trở lên không kể là chức sắc hay bạch đinh. Điều kiện duy nhất để được chọn là phải đông con cháu và không trong thời gian có tang.
Tại sân đình, người ta đào một cái hào rồi lý trưởng đem hai cây cọc cắm xuống, đầu cọc nhô lên khỏi bờ hào chừng 20 phân. Làng chuẩn bị sẵn 12 hòn đá tròn và dẹt như đồng tiền để bên hào. Những người tham dự cứ lần lượt từng cặp một đua tranh. Mỗi người được ném 6 hòn đá vào cái cọc. Người nào ném đúng vào giữa thân cọc ngay dưới tờ giấy sẽ được làm Chủ Tế trong các hội lễ quan trọng của làng vào năm đó. Đây là một trò chơi vui lại thể hiện một ưu điểm đặc biệt trong đời sống xã hội Việt Nam thời xưa là không có sự dành riêng đặc quyền cho một giới nào về bất kỳ vấn đề gì.
(Còn tiếp)