SK: Phải tránh việc mất bình tĩnh do bị số đông tấn công và phải xử lý từng người một cách bình thản. Phải chuyển tình hình ra thành một chống một, nếu không bạn sẽ chuốc lấy thất bại. Về mặt kỹ thuật đây là điểm quan trọng: luôn luôn di chuyển. Không chuyển mình bằng chân mà bằng hông. Không nhập nội bằng chân. Nếu bạn có thể hoạt động với hông, bạn có thể nhập nội khi bị tấn công và điều hướng lực tấn công mà không dụng lực (dụng khí bất dụng lực, dụng ý bất dụng lực) hai chân sẽ di chuyển theo. Với việc xoay hông vô số kỹ thuật có thể do đó phát sinh.

S: Aikido có thể dạy cho thiếu nhi không?

SK: Người ta có thể dạy nó kể cả cho thiếu nhi và các em sẽ trở thành những hảo thủ. Đừng nghĩ rằng các em không hiểu. Ta có thể dạy cho các em mọi thứ và các em còn là những uke rất tốt. Mọi người dù yếu kém đều có thể dạy ta một điều gì đó.

Cơ thể của tôi, hai gối của tôi yếu hơn trước đây, nhưng tâm trí của tôi mạnh mẽ hơn khi tôi 30.

S: Như vậy Aikido có thể được tập luyện cho mọi người?

SK: Chính xác. Aikido là một con đường cho nhân loại. Hãy nhìn tôi đây, năm nay tôi 87 tuổi và tôi còn ở đây là nhờ Aikido. Tôi đã lớn lên trong chiến tranh và đã phải xông pha nơi lửa đạn. Định mệnh của nước Nhật là thế. Nhiều người ra đi với tôi đã là người thiên cổ.

Tôi đã sống còn và tôi nghĩ với tâm tình cảm tạ rằng đó là ý của các vị thần.

Rằng họ đã để tôi sống vì họ nghĩ là vì tôi có một sứ mệnh để thực hiện. Tôi còn sống bởi vì ngay cả một người tầm thường như tôi cũng có một thiên mệnh để chu toàn. Tôi dạy kỹ thuật Aikido nhưng đối với tôi điều đó không phải là thiết yếu. Điều thiết yếu là cách mỗi người ứng xử trong cuộc sống hằng ngày, mọi nơi mọi lúc.

S: Các đệ tử cảm thấy nơi thầy có một tâm tình cảm tạ vô biên…

SK: Tôi cầu nguyện để cảm tạ mỗi ngày. Tâm trí tôi cảm tạ vì những việc đơn giản như nhìn bình minh chiếu rạng và khi hoàng hôn dần xuống. Ta sống được vì có không khí, có mặt trời cỏ cây. Tất cả được dựng nên để sống trong sự tưởng trợ, tương tác. Thần thánh đã tạo dựng ra chúng ta để sống hài hoà với tất cả. tôi nghĩ là chúng ta mỗi người đều có một vai trò trong vũ trụ này. Có đúng chăng là chúng ta nên giúp đỡ nhau dù chỉ chút ít? Chúng ta có thể giúp để cho thế giới tốt hơn và từng bước một làm cho thế giới trở nên tuyệt diệu? Osensei đã theo một con đường rất nhặt nhiệm trong tôn giáo và đã không tạo ra những kỹ thuật để huỷ diệt đối phương. Nếu chúng ta nghĩ đến việc huỷ diệt đối phương thì chính chúng ta đi vào con đường diệt vong. Phải hiểu rõ điều này. Aikido là con đường đưa đến hợp nhất. Dù có gì xảy ra chúng ta cũng phải tìm ra phương tiện để kết hợp lại. Nếu hiểu được điều đó, thì đó là điều thiết yếu.

S: Thầy có một lời khuyên cho các môn sinh không?

SK: Trong một kiếp người không biết bao nhiêu chuyện xảy ra và điều quan trọng là chúng ta sống cách nào khi những sự việc xảy ra. Các bạn đã chọn Aikido và một sợi dây đã xuất hiện giữa bạn và môn võ đạo bạn chọn. Đó có phải là sự lựa chọn tích cực không? Điều đó tuỳ ở bạn, thật quan trọng nếu bạn có thể tích cực hoá tất cả những gì xảy ra với bạn. Nhưng một điều quan trọng không kém là bạn làm quang tỏa điều đó quanh bạn, trong gia đình bạn, nơi các thân hữu, bạn bè gần gũi. Quanh bạn có những kẻ giúp bạn và những kẻ bạn có thể giúp. Với một tâm hồn hướng tâm, với nguốn khí lực di động chuyển mạch quanh bạn theo tâm ý của bạn, bạn hãy chia sẽ Aikido. Hãy đến những nơi chưa từng nghe nói đến Aikido và tỏ ra năng lực truyền đạt của mình. Hãy ra đi và giảng dạy. Hãy tham gia vào việc phát triển Aikido, tôi tin điều đó là quan trọng. Hãy biến một khoảnh khắc cuộc sống thành một cơ hội để tiến lên và chia sẻ, và Tổ sư nơi chín suối sẽ mỉn cười.

S: Xin cám ơn sensei vì đã hy sinh thời gian để giảng dạy.

SK: Tôi xin các bạn thứ lỗi vì đã không làm gì khá hơn được. Khi người ta có tuổi người ta không có thể sử dụng sức mạnh. Mọi sai lần đều bị trừng trị bằng những đau đớn nhức mỏi. Các bạn hãy lưu tâm đến điều đó. Tôi sẽ sung sướng nếu các bạn ghi nhớ điều này. Dù sao, nếu ta tập luyện một cách thành khẩn thì ngay cả khi người ta đạt đến tuổi già, người ta vẫn có thể tập luyện trong niềm hân hoan. Điều đó cũng có nghĩa là người ta có thể tập ngay cả trong tình trạng của tôi hiện nay. Nếu dùng sức mạnh thì không thể. Bởi vậy điều này rất quan trọng là phải xả kỷ, phải tòng nhân, trước một sự tấn công chỉ dùng thư giãn và thanh thản tự do. Vấn đề là ở cái tâm, ở tâm trạng. Như vậy trạng thái tinh thần là chủ yếu. Nó vượt quá hình thái bên ngoài. Các bạn đừng sai lầm, đừng cố tìm cách ném ngã đối phương. Phải nghĩ “xin cứ tự nhiên” khi ta bị tấn công. Dù sức mạnh của đối phương đến mức nào thì việc áp dụng xả kỷ tòng nhân vẫn có tác dụng. Đó là cách tổ sư Ueshiba đã làm. Nếu không đúng như vậy thì một người đàn bà làm sao có thể thắng một người đàn ông khoẻ mạnh, lực lưỡng? Nếu tâm hồn bạn vững mạnh bạn có thể thư giãn và mọi chuyện trở nên dễ dàng. Tất cả diễn ra bên trong bạn, tất cả là vần đề tâm ý. Đó chính là Awase đích thật. Số tấn công, điểm phát xuất hường tấn công không là gì cả.

Tôi chưa bao giờ mạnh như hiện nay. Năm nay tôi 87 tuổi và chưa bao giờ tôi mạnh như hiện nay. Làm sao có thể như vậy? Đó là vấn đề của tâm lực. Nhưng nếu bạn có một cơ thể khoẻ mạnh mà bạn lơ là tâm trí thì bạn sẽ không làm gì được. Việc thiết yếu là tâm hồn và trí năng phải được phát triển song song với cơ thể. Khi còn ở tuổi môn sinh từ trong sâu thẳm của con người tôi đã muốn tìm hiểu điều đó và chính vì vậy mà tôi đã dày công luyện tập, nhờ vậy một người yếu đuối như tôi cũng đã phát triển được một chút khí lực. Giờ đây thân xác tôi đã yếu đi nhiều nhưng tôi vẫn cố gắng để xem thử mình có thể đi đến đâu. Nếu các bạn tự nhủ: “Ồ dù ở tuổi này thầy vẫn còn thi triển được đòn thế” và điều đó tạo cho bạn nhã hứng thì tôi sẽ cảm thấy vui trong tâm hồn.

S: Xin cảm tạ sensei.