Những nguyện vọng cuối cùng

BÙI  TUÂN

 Đêm đã khuya.

 Thành phố Qui Nhơn bắt đầu ngái ngủ.

Con đường Gia Long là phố rộn rịp hơn hết đã thưa người đi. Ánh sang đèn điện dần dần trở nên buồn bã. Các hiệu buôn lần lượt lên cửa, tiếng những tấm ván bị đẩy mạnh vào trong khung gỗ bắn ra chan chat. Lữ khách cảm thấy buồn buồn, tưởng nhớ đến cảnh đầm ấm của gia đình.

Nhà văn, nhà báo Bùi Tuân (1913-1966)

 Giữa cảnh tượng ấy, hình dung của Hàn Mặc Tử ám ảnh tôi.

 Đã lâu lắm, tôi không gặp Hàn Mặc Tử.

 Lần sau cùng tôi đến thăm chàng, tôi nhớ rõ là một buổi mai tưng bừng nắng mới. Cùng đi với tôi hôm ấy có một nhạc sĩ, bạn của hai chúng tôi ở trong Nam mới về.

 Hồi ấy, năm 1939 giới văn nghệ Việt Nam đã quen với tên Hàn Mặc Tử.

Và than ôi! Lúc tiếng tăm của thi sĩ tung ra như ánh mặt trời mai thì cũng là lúc bịnh phong đang hành hạ cái thân thể của chàng. Vì thế, lúc ấy, chàng đi ở riêng một mình trong một túp nhà tranh lẫn lút giữa những túp nhà tranh khác của đám dân chài rải rác trên bải cát Xóm Động.

Nhà văn Bùi Tuân - Bến đò Sông Hương trên bán đảo Trường Pellerin, vào khoảng 1950

Chúng tôi bước trên cát lún quá mắt cá. Được một lát, chúng tôi đến trước túp nhà tranh tiều tụy của thi sĩ.

Hàn Mặc Tử đang nằm ở cái ghế dài đan bằng mặt mây, đặt sát bức vách phên, bên cạnh một cái bàn thờ Ông Bà đầy bụi bặm. Thấy có khách, chàng liền đứng dậy. Và sau khi nhận ra chúng tôi, chàng liền bước ra, thân mật bắt tay, rồi chỉ cái chõng tre đặt ngay bên cạnh cửa đi vào cho chúng tôi ngồi.

Bệnh phong đã thay đổi con người của anh một cách rõ rệt. con  người xưa đã biến mất rồi. Người bạn trẻ ít nói như gái nhà lành với giọng thơ hoang ngầm và phảng phất trào phúng của Gái Quê, nay không còn nữa.

Ngôi mộ Hàn Mặc Tử vào thời gian vừa mới được lập, khoảng 1959

Bia mộ trên lăng thi sĩ Hàn Mặc Tử. Ảnh do nhà văn Bùi Tuân chụp năm 1959

Tôi còn thấy rõ ràng một buổi chiều về cuối mùa thu năm 1936, Hàn Mặc Tử ra Huế đến tìm tôi tại báo quán Vì Chúa ở đường Khải Định. Chàng vừa cho xuất bản tập thơ đầu tay Gái Quê mà làng văn đã chú ý đến. Chàng vẫn còn khỏe mạnh và vẫn mang theo nụ cười ranh mãnh ngày xưa.

 Trông Hàn Mặc Tử ngày nay, ở trong một túp nhà tranh thuê chật hẹp, không giường nằm, không bàn viết, không ghế ngồi, tôi nhận ra rằng sự thật lại còn quá hơn tưởng tượng mà người ta thường phác họa ra trong trí về cảnh thiếu thốn của những thi sĩ nghèo nàn. Tuy bị bịnh hay có lẽ cũng vì bịnh, chàng nói chuyện rất nhiều, rất hoạt động. Hình như trí của chàng lại thêm phần sáng suốt. Chàng tin rằng bịnh của mình sẽ thuyên giảm. Chàng còn hy vọng sẽ lành hẳn nữa.

 Chàng nói chuyện về thơ, về văn chương. Tôi sửng sốt ngồi nghe nhưng trí não bận đến sự thay đổi mau chóng của thân thể chàng.

 Hôm nay, ngồi trên chiếc xe tay qua phố Gia Long trong một giờ buồn buồn, những hình ảnh ấy lần lượt hiện ra trong trí tôi. Một ít bài thơ chưa in mà tôi được đọc và nhận thấy có khuynh hướng về Thiên Chúa Giáo càng làm cho tôi càng muốn gặp Hàn Mặc Tử.

 Lâu nay, tôi vẫn biết bạn tôi là người Công Giáo, tính tình rất tốt. Nhưng tôi chưa thấy chàng viết gì có liên lạc về tôn giáo của chàng cả. Lúc thơ mới chưa ra mắt, vào khoảng năm 1930, tạp chí Công Giáo Lời Thăm ở Qui Nhơn có đăng những bài thơ theo luật Đường – thất ngôn bát cú, tứ tuyệt – của chàng dưới bút tự Phong Trần. Phần nhiều các bản thơ ấy không có khuynh hướng về tôn giáo. Về sau, khi trợ bút cho trang văn chương của báo Công Luận cũng như vào lúc chàng vào Nam kỳ biên tập trang văn chương của báo Saigon, dưới tên ký Lệ Thanh và Hàn Mạc Tử, những ý tưởng về tôn giáo vẫn chưa xuất hiện dưới ngòi bút của chàng. Rồi trên đường xuôi ngược, ở xa, tôi được nghe và thấy Hàn Mạc Tử bước lên đài danh vọng của làng thơ với những tập thơ không in, trong ấy có cả tập Xuân như ý mà chàng gọi là thơ cầu nguyện.

Và vì thế, tối hôm ấy, tôi càng nóng ruột muốn gặp người bạn cũ. Tôi bảo anh xe kéo đến nhà bà thân mẫu của Hàn ở đường ra Lò Bò, ở gần bãi biển, nơi mà chàng cùng tôi đã có lần chung mâm, chung chiếu. Tại đây, người ta cho tôi biết rằng bà thân mẫu của bạn tôi đã dời qua đường O'dhendal, trước Pháp Việt Học Xá. Tới nơi, người chị hai của chàng, Như Nghĩa bảo tôi rằng hiện nay chàng ở dưới Tấn, đầu cái mủi đất đâm ra giữa biển Qui Nhơn.

Còn tiếp