Lời giới thiệu.- Vào giữa thập niên 1960, nhà văn Bùi Tuân dành thời gian để thực hiện một công trình ông ấp ủ và tích lũy từ mấy chục năm qua: về giá trị đích thực của thi ca Hàn Mạc Tử.
Đầu năm 1966, khi căn bệnh nan y bộc phát, ông miệt mài đúc kết những nghiên cứu và cảm nhận của mình về cuộc đời, sự nghiệp và hành trình tinh thần của Hàn Mạc Tử vào một di sản văn chương trác tuyệt:
HÀN MẠC TỬ
Và
Sứ Điệp của NHÀ THƠ
Sau đây là một đoạn trích của tác phẩm trên.
BTC.
03.02.09
 |
| Nhân ngày giổ thi hào Hàn Mạc Tử, nhà văn Bùi Tuân thuyết trình về thân thế và sự nghiệp của nhà thơ (circa 1960). |
MỘT CUỘC CÁCH MẠNG NỘI TÂM.
Mùa thu năm 1936, Hàn Mặc Tử ra Huế phổ biến tập thơ đầu tay GÁI QUÊ của chàng [xin xem phần tiếp: Hàn Mạc Tử lần cuối thăm xứ Huế]. Trở về Qui Nhơn, chàng đi Đà Lạt, Nha Trang và Phan Thiết. Chàng định đi Saigòn làm báo thì những dấu hiệu của bịnh phong bỗng xuất hiện trên người chàng.
Người ta có thể đoán được sự hốt hoảng thình lình diễn ra trong tâm hồn Hàn Mạc Tử. Bị lung lạc vì một biến cố xẩy đến bất ngờ, Hàn Mạc Tử chưa biết gì đến cuộc cách mạng nội tâm sau nầy mà kết quả đã hướng chàng đến một mạch thơ kỳ diệu.
Lẽ cố nhiên, Hàn Mạc Tử cũng chưa có đủ thì giờ suy nghĩ đế ý thức ngay lúc ban đầu một cuộc tận hiến với cái tầm kích siêu nhiên phi thường của nó. Cái ý thức ấy sẽ đến sau.
Phản ứng đầu tiên của Hàn Mặc Tử là lánh xa cái xã hội phồn hoa quyến rũ. Chàng liền bỏ nhà đến ở một chòi tranh tại Gò Bồi, cách Qui Nhơn 15 cây số. Ở đây chàng tuyệt giao với bạn bè.
Với cuộc tĩnh tâm bất đắc dĩ ấy, đồng thời diễn ra một cách mạng nội tâm thực hiện qua ba giai đoạn mà chúng ta sẽ tìm thấy trong sự sáng tác văn nghệ của Hàn.
Đọc cho kỹ, thi ca Hàn Mạc Tử, từ đầu chí cuối, - từ nỗi buồn bi thiết của thời thơ Đường cho đến mối tình thanh thóat của Cẩm Châu Duyên là chặng cuối cùng- Tất cả đều mang tính chất một cuộc cách mạng nội tâm, âm thầm mà lớn lao, một cuộc cách mạng thật sự vì có báo động với chính bản thân của thi sĩ, có đổ máu của nhà thơ và nhất là có chết đi một cái gì trong tâm hồn chàng để nhường chỗ cho một cuộc phục sinh thật sự.
Rõ rệt hơn hết, cuộc cách mạng nội tâm ấy đã được phản ảnh trong tập thơ Đau Thương – tức là thơ Điên – hoàn thành vào cuối 1937 là năm bệnh đầu tiên của Hàn Mặc Tử. Tập nầy gồm ba phần: 1- Hương Thơm, 2- Mật Đắng, 3- Máu Cuồng và Hồn Điên.
Ba phần này cũng là ba giai đoạn của biến cố đã diễn ra trong tâm hồn của thi sĩ. Xuân Như Ý và Thượng Thanh Khí là hai tác phẩm tiếp theo, là mùa xuân mới của thi sĩ sau cuộc thoát xác đau khổ ấy.