Phương Văn,
Mười mấy năm tập võ với những võ sư Aikido kỳ cựu thì chẳng phải nhiều nhặn gì, nhưng với những huấn luyện viên trẻ, trên dưới 30 tuổi là cả hơn nữa quảng đời của họ. Với các thanh niên thời đại hiện nay, việc kiên trì theo đuổi một việc gì liên quan đến phát triển con người lâu dài như vậy là chuyện không phải nhiều. Mỗi người đều có một cái duyên với Aikido Huế khá lý thú, mỗi huấn luyện viên đều có những bước “vượt qua chính mình” không kém phần khó khăn. Mỗi bước “vượt vũ môn” của chính mình ngoạn mục đó lại nâng họ lên một tầm mới trong luyện tập Aikido, giúp họ lớn lên hẳn trong cuộc sống.
Một điểm tương đồng nữa của các huấn luyện viên đương đại Huế là luôn cởi mở với học thuật và võ thuật, họ luôn có hứng thú học tập nhiều khía cạnh từ các môn võ khác và từ các bậc thầy danh tiếng. Thỉnh thoảng Hội đồng Huyền Đai mời các võ sư, nhà nghiên cứu nổi tiếng đến trao đổi trò chuyện và giới thiệu cho họ về khí công, Thái Cực Quyền, y lý, dịch học… Sau đó tìm cách để so sánh hoặc hấp thu, trau dồi kiến thức, bản lỉnh của mình, cũng như để hiểu hơn về Hiệp Khí Đạo.
Khác với nhiều người tập võ, khi rời khỏi võ đường thường tìm lý do, đổ cho hoàn cảnh để rồi xa dần chương trình luyện tập, ngược lại, các huấn luyện viên Aikido Huế hiện tại lại chú tâm luyện tập nhiều hơn để trau dồi bản lĩnh. Mỗi khi các anh trở lại Huế, các anh lại tìm cách nhanh chóng quay lại sân tập, hòa mình với các môn sinh đạo đường để luyện tập hoặc tham gia huấn luyện. Sự vượt qua chính mình trong luyện tập đã giúp các anh lĩnh hội được kỹ thuật, hình thành được phong cách Aikido riêng của mỗi người và vận dụng khá linh họat, nhuần nhuyễn nguyên lý Hiệp Khí trong công tác huấn luyện của mình. “Văn ôn, võ luyện”, “biết mình, biết người”, thông qua cái “biết mình để vượt qua chính mình”, họ dần dần tham gia vào sự nghiệp truyền bá, giúp các thế hệ sau của Aikido Huế “học, tập để biết mình, và từng bước vượt qua chính mình”, để rồi ngày kia tiến vào đời một cách tự tin, có ích.
2. Hội đồng Huyền đai Đạo đường Đồng Tâm: Âm dương ký tế.
Cái bước đầu tiên khó nhất nhiều huấn luyện viên Aikido hiện tại vấp phải khi họ bắt đầu được vận động để tiếp nhập nhiệm vụ làm huấn luyện viên, phụ trách giảng dạy rồi quản lý Aikido Huế là một bước vượt qua chính mình, vượt qua được những trở ngại tâm lý để rồi tiến tới có phát triển cái “dũng”, dám đứng ra nhận trách nhiệm làm anh“hướng dẫn” rồi tiến tới làm “thầy”. Họ biết dùng “Hiệp Khí”, tinh thần “Đồng tâm” để rồi cùng nhau tham gia từng bước vào việc tiếp nhận quản lý phát triển Aikido Huế ngày càng vững mạnh.
Ban đầu mấy anh như Nguyễn Vĩnh Hà, Đoàn Văn Minh, Nguyễn Đức Thuận vốn có thể lực yếu ốm, vẫn bị ám ảnh là không có khiếu về võ thuật. Điều này cản trở việc họ “dám” nhận vai trò giúp việc, huấn luyện về kỹ thuật trong võ đường. Anh Minh, anh Hà tâm sự “vì minh thuộc loại không có khiếu, nên ban đầu rất ngại đứng chỉ dạy kỹ thuật. Mình tập còn chưa xong nũa chớ mô”, cứ dạy xong hôm trước thì hôm sau lại “bị” thầy lôi ra dạy lại, cả về kỹ thuật lẫn cách dạy. Thực ra, thầy Thanh luôn nhắc “ Chẳng ai không có khiếu, mà chỉ có người không chịu tập đủ thôi. Chẳng qua là mấy đưa bây cứ bị ám ảnh trong đầu, việc trước hết là “vượt cho qua cái tôi kém cỏi đó”. Quá trình tham gia vào huấn luyện cũng mỗi người một cách. Anh Huy thì cứ kỹ thuật mà “chơi”, vì anh tập với thầy từ lâu, kỹ thuật vào loại chuẩn mực nhất, cứ vậy mà dạy. Đặc biệt là dạy những người mới vào nhập học. Anh Minh và Hà thì hướng dẫn cơ bản và tham gia quản lý, tổ chức và từng bước dạy ở đai xanh, đai nâu. Ở các cấp đai này, các võ sinh đã biết kỹ thuật và hiểu khá rõ “kỹ thuật và phong cách cá nhân” của các anh Minh, Hà, Thuận.
Không phải ngụy biện, nhưng theo tôi thực ra không có kỹ thuật kém, mà chỉ có kỹ thuật của mỗi người ở mỗi mức kinh nghiệm và công phu luyện tập khác nhau. Hình thức bên ngoài của kỹ thuật Aikido không nói gì được nhiều về công phu, thêm nữa, kỹ thuật Aikido từ mức trung cấp đã thiên biến vạn hóa rồi, vì phải “hòa”, phải “hiệp” và dẫn khí lực của ukê đi mà. Các anh chỉ tập trung vào nguyên tắc chính để đánh giá kỹ thuật và hướng dẫn kỹ thuật. Anh Chung ngoài tham gia vào hướng dẫn kỹ thuật còn phải đảm đương làm bản tin với anh Hà và anh Thuận. Cứ vậy, tùy theo sở thích, sở trường, sở đoản mỗi người cứ tham gia vào một góc của khung huấn luyện của đạo đường. Quá trình làm việc, luyện tập, nghiên cứu và giảng dạy giúp họ hiểu, thấm sâu hơn về mấy chữ “Hiệp”, “Khí”, “Đạo”. Dần dà, mỗi người đều “vượt qua chính mình” trở thành những huấn luyện viên chững chạc về phong cách, vững vàng trong kỹ thuật.
Từ ngày còn trong nước, khoảng từ những năm 2001, 2002 thầy Thanh đã giao hẳn công việc, trách nhiệm quản lý tổ chức huấn luyện, phát triển cho các huấn luyện viên trẻ chủ chốt như anh Minh, anh Chung, anh Huy, anh Hà. Thầy đặt tên cho đạo đường là “Đồng Tâm”, ngầm nhắc mọi người cái giá trị của đạo đường và nguyên tắc hành xử chính. Mọi người lấy cái tên hiệu đó mà làm cái nguyên tắc cơ sở cho mọi ứng xử trong đạo đường, giữa các anh Huấn luyện viên. Cái tên “Đồng Tâm”, kết hợp với các nguyên tắc “vũ trụ nhất gia” và “chính thắng ngã thắng” trong Hiệp Khí Đạo được các anh cụ thể hóa thành các nguyên tắc làm việc như hợp tác làm việc nhóm, làm việc theo hội đồng, phát triển kỹ năng suy ngẫm, vận dụng lý thuyết vào cuộc sống trong huấn luyện.
Chuyện luyện tập là chuyện đương nhiên của các huấn luyện viên Aikido Huế, ở Aikido Huế có câu truyền miệng “lên sân võ là để tập, chớ không học cho biết, phải tập mới ra công phu”. Tuy nhiên việc tập các khía cạnh kỹ thuật, nghệ thuật của Aikido đã là việc khó, nhưng việc hấp thu, kiêm nhiệm và vận dụng cái “thuật” đó vào đời lại là chuyện càng không đơn giản và là chuyện tốn công tốn sức của ban Huấn luyện trẻ này. Cái khó với ban huấn luyện hiện tại là cái khó chung của những người làm nghiên cứu và giáo dục, mà giáo dục Aikido thiết nghĩ còn khó hơn nhiều so với giáo dục thiên về chữ nghĩa. Giáo dục Aikido là một hệ thống giáo dục bao gồm cả “thể dục”, “trí dục” và “đức dục”. Về mặt kỹ thuật cái rất khó luyện kỹ thuật Aikido là làm sao để đánh giá trình độ kỹ thuật và sự tiến bộ của mình và môn sinh, làm sao để biết “vượt qua chính mình”? việc hiện tại các huấn luyện viên đang trao để hình thành phương pháp nhằm có thể đánh giá “mình”, rồi từ đó biết cách để giúp võ sinh “vượt qua chính mình”. Lý tưởng nhất của tập Aikido là tập trên đạo đường, phải tập với nhiều Ukê thì mới hiểu được thế nào là Hiệp, là Hòa, là nương, là theo, là kéo, là đẩy, là phóng khí. Tập trên đạo đường các võ sinh được tập trực tiếp với các huấn luyện viên, được chỉ dẫn và thử thách liên tục. Trong quá trình kiêm nhiệm của bản thân tôi, quan sát các võ sư, võ sinh luyện tập và nghe nhiều người trong Aikido trao đổi kinh nghiệm, thì kỹ thuật Aikido được thiết kế rất đặc dị, nếu nhìn bên ngoài trong rất đơn giản, nhưng chỉ cần thay đổi hướng, vị trí của một ngón tay trỏ, hay một bàn chân thì tính hiệu quả đã hoàn toàn khác. Chỉ cần thay đổi chút xíu của kỹ thuật thì cách sử dụng của mỗi đòn đã hoàn toàn thay đổi. Do vậy việc tự học Aikido một mình ở nhà là cực kỳ khó khăn và không thay thế được việc phải lên đạo đường luyện tập. Việc này cũng đòi hỏi các huấn luyện viên phải luôn kiên trì luyện tập, và chà xát với nhiều tình huống, uke mới.
Một việc khó khăn trong việc duy trì luyện tập của các võ sinh Aikido là các kỹ thuật chủ yếu được thiết kế với việc luyện tập có tatami, tại võ đường và tập song luyện, chỉ đến mức gần cuối của đai nâu trở lên thì các võ sinh mới có các kỹ thuật để tự tập một mình được. Mà các học sinh mới bắt đầu vào tập, thực ra cần phải có nhiều thời gian để củng cố kỹ thuật của mình, điều này đã làm nhiều bạn trẻ gặp khó khăn trong giai đoạn bắt đầu. Thêm vào đó các với sự di chuyển ngày càng tăng theo công việc của giới trẻ hiện làm tăng thêm mức độ di chuyển trong cuộc sống, và do đó làm giảm cơ hội đến tập tại đạo đường. Điều này lại còn bị giới hạn trong bối cảnh hiện tại của VIệt Nam là ta có rất ít các võ đường Aikido, và nếu có thì thường chỉ tập trung ở một vài trung tâm lớn như thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Huế. Rất nhiều tỉnh không có đạo đường Aikido. Kinh nghiệm như anh Hà, anh Chung, anh Minh đi đâu vác kiếm đi theo đó. Tuy nhiên không phải lúc nào cũng vác kiếm đi theo được, mà ngay cả khi có kiếm, cũng không thể vác kiếm ra mà tập được. Với các khó khăn đó anh Huy đã tích lũy kinh nghiệm của mình, quan sát các võ sinh luyện tập để dần hình thành bài quyền nhằm bổ sung cho cái khuyết của kỹ thuật Aikido hiện tại trong điều kiện Việt Nam, và bổ sung cho chương trình luyện tập. Cho dù chưa hoàn chỉnh, nhưng trong dịp hội ngộ 3 miền lần rồi, bài quyền đã được Ban Tổ chức Hội ngộ tòan quốc mời trình diễn trước toàn thể giới Aikido Việt Nam. Bài quyền Aikido của anh Võ Văn Quang Huy được nhiều võ sư trưởng lão tán thưởng, đánh giá cao về sự phù hợp giữa nguyên lý Aikido và tính tương đồng của các đòn thế với các kỹ thuật Aikido. Cho dù còn nhiều điều phải chỉnh sửa, nhưng bài quyền là một trong những bước tiến dài của quá trình chuyển hóa Aikdo vào điều kiện xã hội Việt Nam, nhằm phục vụ nhu cầu cấp thiết của việc huấn luyện Aikido Việt Nam.
(Còn tiếp)