Phương Văn
Một điểm khó mà các anh Chung, Minh, Quang Huy và Quốc Huy đang tích cực thảo luận và nghiên cứu là phương pháp và hệ thống đào tạo nâng cao trình độ cho các huấn luyện viên. Trong Aikido, học kỹ thuật đòn thế là chuyện không đơn giản, mất thời gian công sức. Nhưng việc còn khó hơn là làm sao để “dịch” ngôn ngữ, ý niệm đằng sau các đòn thể đó của Aikido và chuyển tải thành ngôn ngữ thể hiện triết lý, rồi liên hệ với các quan hệ, ứng xử khác trong thực tế xã hội. Mà cái khó này lại còn từ việc các nhóm võ sinh được tập hợp lại theo khóa học, không theo tuổi, hay trình độ. Trong lần tôi đến thăm đạo đường hồi cuối năm rồi, anh Quốc Huy hướng dẫn một lớp có cả hai anh chuyên gia nước ngoài, bác sỹ, quan chức lẫn mấy em bé lớp 2 cùng tập với nhau. Với trình độ rất chênh lệch như vậy của môn sinh trong mỗi khóa, thì câu hỏi “làm sao để có thể chuyển tải được nội dung kỹ thuật lẫn triết lý Aikido trong một khoảng thời gian ngắn ngủi trong mỗi buổi tập” là không đơn giản chút nào.
Về phía các Huấn luyện viên, việc duy trì được tính đồng đều về chất lượng giữa các khóa và các huấn luyện viên cũng là một thách thức đầy khó khăn của Hội đồng Huyền đai Aikido Huế hiện thời. Hầu như tất cả các huấn luyện viên của Aikido Huế đều có trình độ đại học, nhiều người có 2, 3 bằng, có người là thạc sỹ, bác sỹ, doanh nhân…thể chất khác nhau, cách nhìn vấn đề nhiều khi rất khác nhau, thậm chí trái ngược nhau. Việc huấn luyện Aikido với họ là niềm đam mê, nhưng không phải là việc chính, do vậy lối suy nghĩ, logic phân tích xử lý vấn đề, ngôn ngữ, và phong cách ứng xử của mỗi huấn luyện viên từ công việc, từ phong cách sống và hoàn cảnh của mỗi người rõ ràng có ảnh hưởng rất nhiều trong việc phân tích, giảng bài trong mấy giờ lên lớp Aikido của họ. Chính sự đa dạng về trình độ, thể chất, phong cách lại đặt ra một thách thức lớn là “làm sao để có thể “hiệp” được những cái khác biệt, đa dạng đó để chuyển tải phân tích cái “thực”, cái “dụng”, cái “ảo”, cái “diệu” của Hiệp, Khí và Đạo”.
Những câu hỏi này đã được đặt ra ngay từ khi các anh bắt đầu trợ giảng, đứng lớp huấn luyện với thầy Võ Đình Thanh, cho đến hiện tại vẫn luôn là thách thức, là thực tế mà họ cần phải giải quyết. Một trong những giải pháp của Hội đồng Huyền đai đang làm là yêu cầu các võ sinh viết các bài luận, cảm tưởng, suy nghĩ của họ và liên hệ phân tích nguyên lý hiệp khí trong cuộc sống, trong luyện tập. Các bài viết này giúp các học sinh quan sát, suy nghẫm, phân tích và đánh giá cái dụng, không dụng của Hiệp Khí Đạo trong đời sống. Sau đó các bài viết này được dùng để trao đổi với nhau và tích hợp lại hình thành các bản kỉ yếu mà thỉnh thoảng các bạn có thể đọc được trên trang web của Aikido Huế. Chính nhờ sự kết hợp giữa luyện tập và suy ngẫm, trao đổi này, mà các võ sinh Aikido có cơ hội hiểu vấn đề hơn và hiểu nhau hơn. Anh Quang Huy tâm sự “Điểm đặt biệt hấp dẫn của Aikido chính là sự kết hợp giữa võ thuật và trí tuệ; sự kết hợp đồng bộ các bộ phận cơ thể và ý chí; giữa đòn thế và lý luận; tiêu chí tôn trọng sự tồn tại trong hòa hợp”.
Huấn luyện Hiệp Khí Đạo với các Huấn luyện viên ở Huế không chỉ là truyền dạy các kỹ thuật Aikido tay không, gậy, kiếm, mà một điểm rất quan trọng trong quá trình giáo dục của Aikido Huế là truyền dạy cách suy nghĩ Hiệp Khí. Trong quá trình huấn luyện các anh phải luôn tìm cách để trả lời các câu hỏi: “Làm sao để các học sinh phải hiểu giá trị, rồi hình thành phong cách sống hợp tác, hòa mình với tập thể?”. “Làm sao để cái hợp tác hòa mình đó không làm mất đi cái giá trị, cái độc đáo của bản thân mình, của bạn bè anh em trong nhóm?”, “ Làm sao để các hoạt động mọi người biết vận dụng cái mạnh của mỗi thành viên, và mỗi thành viên biết và vui vẻ đóng góp cái thế mạnh đó?”. Huấn luyện Aikido là huấn luyện tinh thần hòa bình, hiệp lực, hợp tác, điều đó không có nghĩa là “lờ”, là lảng tránh các khái niệm“bất hòa”, “mẫu thuẫn”, “xung đột” của thực tế đời thường. Thay vào đó, các anh luôn mổ xẻ vấn đề và hình thành thái độ phải nhìn vào thực tế mà tìm cách giải quyết, không trốn tránh thực tế, sống trong ảo tưởng “thế giới hòa”, mà phải biết giải quyết vấn đề. Trong các suy nghĩ mang tính thực tế đó, hòa bình, hợp tác, tôn trọng sự đa dạng về giá trị, hình thức là một trong những giải pháp cơ bản, hướng đến kết quả vững chắc lâu dài. Cũng đi nhiều nơi, tập với nhiều người anh Quang Huy còn thấy cách học tập và rèn luyện ở đạo đường của mình có những nét hấp dẫn riêng, anh tâm sự với tôi “Với Aikido Huế nói riêng, tôi thấy được đó là một tập thể mà mọi người truyền lửa cho nhau bởi những đam mê, mà không có chút vụ lợi. Mọi người sống với đồng môn và môn võ như cách họ đối xử với một mối tình tuyệt đẹp. Điều này khiến tôi rất ngưỡng mộ họ và môn võ mình đang theo đuổi”.
Một điểm rất khó nữa các huấn luyện viên Aikido Huế luôn phải đương đầu trong huấn luyện là làm sao để thực sự vận dụng được câu “vượt qua chính mình”, mà không trở thành anh chàng AQ của Lỗ Tấn. Có phải cứ “tranh và đấu” mới thấy được mình có tiến bộ, nâng được tầm cao? Làm sao để đánh giá được mình, và kỹ năng của mỗi võ sinh, rồi giúp họ vượt qua cái khó, cái “tôi”, cái “mình”, để rồi Hiệp Khí Đạo trở thành một phần quan trọng trong việc phát triển phong cách sống, nhân cách của võ sinh. Theo anh Minh, anh Huy trao đổi, hiện tại các anh đang nghiên cứu và thử nghiệm phương pháp huấn luyện “vượt qua chính mình”, họ đang trên giai đoạn tích hợp các kinh nghiệm để hình thành bài bản. Để trả lời cho các câu hỏi trên, các anh HLV ở Aikido Huế đã không quản nhọc nhằn công sức, ngoài việc rèn luyện và truyền dạy các kỹ thuật đặc dị Aikido cho các thế hệ võ sinh đi sau, như để mỗi người có thể vượt qua được 30 phút rồi một giờ thiền định với bát nước trên đầu, chém vài trăm nhát shomen uchi hoặc happokiri mà không thay đổi nhịp thở hoặc di chuyển mấy trăm tenkan với thùng nước lửng trên tay...
Kết hợp với các bài luyện mang tính “võ thuật”, họ còn phải động viên các võ sinh của mình suy nghĩ, quan sát, viết các bài luận mang tính “võ đạo” về cái Hiệp, cái bất Hiệp trong cuộc sống, cái Nguyên khí, Dũng khí và Hiệp Khí trong đời thường. Ngoài ra, các kỳ giã ngoại tập luyện trên biển, trong rừng là các kỳ huấn luyện về kỹ năng tổ chức, tính hợp tác, và vận dụng các nguyên tắc Hiệp Khí Đạo vào đời thường trong các chuyến đi. Làm sao để bảo đảm thời gian, kỷ luật, an toàn nhưng vẫn thoải mái, có quan hệ tốt với những nơi mình đến tham quan tập luyện. Các kỳ dã ngoại, các buổi dạ hội, vui trung thu, noel, năm mới ở Aikido Huế đều có tính toán về việc xây dựng phong cách sống hợp tác, hòa bình, giải quyết xung đột. Các trò chơi được thiết kế trong các hoạt động luôn có mục đích tăng cường hợp tác nhóm đồng thời phát triển các kỹ năng, tài năng của mỗi cá nhân.
 |
|
Ảnh: Trợ lý HLV Quỳnh Anh, sinh viên Y Khoa năm 6. |
Trong mỗi kỳ dã ngoại, mỗi hoạt động các HLV đều được nhắc nhở về vai trò lãnh đạo, dẫn dắt và giảng dạy của mình. Các anh cũng rất chú ý đến việc hướng dẫn phát triển các kỹ năng này với các em võ sinh. Một cuộc huấn luyện mang đậm nguyên lý “UKE” – NAGE”, các huấn luyện viên luôn nhắc “không thể là người làm NAGE tốt” nếu không biết thế nào là “người làm UKE tốt”. Có nghĩa là không thể là “người dẫn đường (lãnh đạo) tốt” khi không biết làm người “công dân, quần chúng” tốt. Lãnh đạo không có nghĩa là “chỉ dẫn”, mà phải biết nương theo, biết dụng cái “đẩy”, biết kéo của NAGE, và biết lắng nghe kình lực, thả mình để trợ giúp NAGE hoàn thành đòn của một UKE đích thực.
 |
|
Ảnh: Gái Huế “dịu hiền”! thi triển Aikido trên đỉnh Núi Chầm, Huyền Không Sơn thượng. |
Tổ chức các buổi giã ngoại, dạ hội vui chơi là chuyện bình thường ở nhiều nhóm hoạt động thanh niên, tuy nhiên điểm khác của các HLV Aikido Huế là điểm “mình biết mình đang làm gì”, rồi biết quan sát, nghiên cứu, mổ xẻ để học, để cải thiện, phát triển. Chính những họat động mang tính “thiền hành” này đã dần dần giúp họ hình thành, phát triển, bổ sung phong cách sống, lãnh đạo, lối suy nghĩ Hiệp Khí, Dũng Khí cho mình và cho các võ sinh. Mỗi một hoạt động của các võ sinh Aikido Huế trong đạo đường hoặc do đạo đường tổ chức đều được họ nghiêm túc coi đó là một hoạt động của mình, và mình có trách nhiệm với các hoạt động đó. BS Minh thường hay nhắc nhở các huấn luyện viên khi tổ chức các hoạt động này là “Dụng cái thuật, cái đạo vào đời ở đạo đường Đồng Tâm không phải là đấm đá thi thố, mà đó, đơn giản thôi, cứ dẫn đạo vô đời qua các kỳ dã ngoại, nên nhớ, đây là các hoạt động huấn luyện đó, không chỉ có chơi mô nghe! Nhưng đã là đời phải thực, phải vui mới chơi được chớ!”
Như vậy trong quá trình luyện tập, những huấn luyện viên trẻ đã dần “quên mình” mà vượt qua chính mình tham gia vào công cuộc huấn luyện, truyền bá và phát triển Aikido Huế. Trong suốt thời gian qua, họ đã phải vượt qua nhiều trở ngại như phải không ngừng rèn luyện kỹ thuật trong hoàn cảnh phải học tập, công tác và giảng dạy Aikido. Hình thành phương pháp giảng dạy, tích hợp tài liệu để rồi bảo đảm vừa dạy vừa tập. Họ phải lưu ý đến việc lồng ghép, giảng dạy tinh thần và nguyên tắc Hiệp, Khí và Đạo trong từng kỹ thuật dưới nhiều hình thức, và rồi phải hình thành các nội dung , các hình thức giảng dạy cho phù hợp với hoàn cảnh. Họ cũng không ngại khi phải hình thành các kỹ thuật mới, với họ điểm chính của Hiệp Khí Đạo là nguyên lý, đạo lý, các kỹ thuật là biến hóa vô lường trên các chiêu thức căn bản của Aikido. Tất cả những nỗ lực của họ được xây dựng trên tinh thần lớp học, cuộc đời ở đó mỗi người tin vào mình, tin vào đồng môn, để rồi chân thành, thẳng thắng giúp nhau tiến bộ. Với họ, giảng dạy chính là học tập, huấn luyện cho võ sinh cũng chính là tự huấn luyện cho mình, đây là 2 nửa Uke-Nage, âm dương ký tế của mỗi đòn Hiệp Khí Đạo. Họ biết mình là ai, mình cần phải làm gì, và quan trọng nhất là họ biết mình đang làm gì để giúp Hiệp Khí Đạo Huế tồn tại, phát triển không ngừng, như một đóng góp thực tế, cao đẹp và lặng lẽ cho quê hương họ, cho đời. Tất cả họ với nhau, cùng học tập, sinh hoạt dưới một tập thể, hội đồng huyền đai, nguyên khí của Aikido Huế.
(Còn tiếp)
