Phương Văn

    Phần Bốn: Chuyển giao thế hệ, xây dựng hệ thống giáo dục Aikido Huế

      Ba thế hệ của con đường hình thành hệ thống giáo dục Aikido Huế.

      Aikido Huế trong quá trình vật lộn với sóng gió thời gian để tồn tại học được nhiều điều kể cả về kỹ thuật lẫn kinh nghiệm tổ chức, tuy nhiên một điểm rất khó mà các Huấn luyện viên Aikido Huế đã phải đương đầu là việc thiếu các bài bản, qui định rõ ràng, thống nhất cách thức đào tạo huấn luyện viên và hệ thống quản lý phát triển Aikido. Cho dù lớn hay nhỏ, nhưng đến nay Aikido Huế đang dần trở thành một tổ chức giáo dục thanh niên bài bản và được ghi nhận bởi các phụ huynh và giới hâm mộ, thế nhưng họ chưa hề được đào tạo bài bản về việc phát triển hệ thống giáo dục khá toàn diện và đòi hỏi về chất lượng và chiều sâu này.

      Gần 2 thập kỉ qua, Aikido Huế mới trải qua được 3 thế hệ phát triển. Thế hệ thứ nhất, có thể gọi là “gieo mầm”, mà công lao thuộc về Thầy Lê Viết Đắc.  Nhưng thời gian quá ngắn, việc tổ chức và hình thành phong cách quản lý tổ chức hầu như bỏ ngỏ. Sau khi thầy Đắc rời Huế được một thời gian, đa phần các võ sinh cũ bỏ dần, còn lại 3 thanh niên cố gắng duy trì là hai vợ chồng thầy Võ Đình Thanh và cô Phạm Minh Thư, và huấn luyện viên Nguyễn Văn Ngọc. Anh Ngọc duy trì lớp võ được một thời gian mấy năm nhưng về sau do phải đi công tác ở huyện xa mấy năm nên anh Ngọc phải dừng huấn luyện, chỉ còn hai vợ chồng thầy Thanh và cô Thư. Các huyền đai khác hầu như đều có tình trạng tương tự, đa phần đều nghỉ chỉ trong một thời gian ngắn sau khi thầy Đắc rời Huế, kết quả của giai đoạn này là gieo được một vài hạt giống tốt cho Aikido Huế.

Ảnh: lớp tập hồi năm 1990 tại Nhà Văn Hóa Thanh Niên TP Huế

      Thế hệ thứ hai, tạm gọi là thế hệ “cây non vượt bão” dưới thời thầy Võ Đình Thanh và cô Phạm Minh Thư. Trong suốt thời gian hơn mười năm trời, sau khi thầy Đắc rời Huế, võ đường được giao lại cho hai vợ chồng thầy Võ Đình Thanh và cô Phạm Minh Thư. Như những người khác họ là những thanh niên trẻ mới bước vào đời, học phải đương đầu với cuộc vật lộn của đời thường như bao thanh niên khác, bắt đầu tiếp sự nghiệp, và gia đình. Tuy nhiên, với niềm đam mê và lời hứa với thầy dạy sẽ tiếp tục duy trì và phát triển Aikido ở Huế, họ đã tìm mọi cách duy trì bảng hiệu Aikido trong xã hội Huế. Với trình độ của người mới nhập môn Aikido chưa bao lâu, cô độc về tổ chức, hiểu lơ mơ về triết lý và đặc biệt là không có thầy, đôi vợ chồng võ sư trẻ vừa phải trau dồi bản lĩnh võ thuật, nghiên cứu triết lý, rồi phải tìm cách duy trì, khôi phục và phát triển võ đường.

      Cũng cần phải biết, hồi đó thầy Thanh cực kỳ bận công việc, thầy làm việc cho nhiều cơ quan một lúc. Ngoài công việc ở tỉnh thầy còn cố vấn phụ trách một chương trình phát triển khu vực bao phủ cả mười mấy tỉnh miền Trung. Thầy còn là người khởi xướng hai tổ chức thanh niên lớn, lúc cao điểm thu hút hàng ngàn thanh niên tham gia vào họat đông bảo vệ môi trường trong khu vực. Do vậy thầy phải đi lại rất nhiều, đó là “lý do chính” mà đạo đường phải đóng cửa vài lần.

      Cô Minh Thư thì mất 3 năm bầu bì, sinh nở. Ngay khi em bé mới được 2 tuổi, cả mẹ và con đã ôm nhau lên sân tập giúp ba một tay giảng dạy truyền bá Aikido cho các môn đồ. Như giới thiệu trong bài “Thầy Tôi”, khi bé con mới 9 tháng tuổi, hai vợ chồng đã bồng bé lang thang khắp Sài Gòn để tiếp cận các thầy học tiếp chương trình, nhằm trau dồi kiến thức và kết nối phát triển hệ thống lâu dài cho Aikido Huế về sau. Hồi đó, theo mọi người kể lại, lúc vợ chồng thầy Thanh, cô Thư tập võ với thầy Phong, thầy Hoàng bé con nằm lăn lóc, tự bò toài ở góc đạo đường. Do vậy vào hội ngộ 3 miền lịch sử lần thứ nhất 2002, bé Thiệu Phương mới 6 tuổi đã đỉnh đạc biểu diễn trước mấy ngàn người.  Không đổ cho hoàn cảnh, hai người nỗ lực hết sức, hao công, tốn của để duy trì và tìm cách khôi phục, phát triển Aikido Huế.

Ảnh: Bé Thiệu Phương biểu diễn Kokyu nage với HLV Đức Chung, Hội Ngộ 3 Miền Huế

Thực ra, hồi đó hai người cũng tìm mọi cách để huy động các anh em đồng liêu thời thầy Lê Viết Đắc tham gia, nhưng hầu hết các anh đều vì hoàn cảnh công việc, gia đình, sự tham gia rất giới hạn. Công việc về củng cố tổ chức, hình thành giới luật hầu như chỉ là “việc chữa cháy”, đụng tới đâu giải quyết tới đó, không hình thành được bài bản gì đáng kể. Càng không thể nói đến chuyện hệ thống hóa, tài liệu hóa các kinh nghiệm và bài giảng về quản lý tổ chức phát triển cho thế hệ sau được.

      Trong thời gian đầu của hơn mười năm đó, Aikido Huế đã nhiều lần phải đóng cửa vì thầy bận hoặc trò bỏ học. Thầy Thanh và cô Thư hầu như chỉ tập trung vào việc tìm học trò để truyền lại Aikido, tích cự tìm kiếm và đào tạo lớp huấn luyện viên trụ cột, xây dựng uy tín cho Aikido trong giới võ thuật và công chúng Huế, và cuối cùng là chính thống hóa Aikido với cơ quan quản lý nhà nước.

      Thế hệ thứ ba của Aikido Huế là thế hệ các anh huấn luyện viên đương đại được đào tạo chủ yếu thông qua việc tham gia trực tiếp, các anh phải tự hình thành phong cách làm việc, qui định quản lý võ đường, cái khó khăn hiện tại là làm sao để hình thành được bài bản, tích hợp được kinh nghiệm nhằm tạo nội dung đào tạo cách quản lý, tổ chức giảng dạy và phát triển Hiệp Khí Đạo, nhằm phát giúp các huấn luyện viên thế hệ kế tiếp không mất thời gian mò mẫm như mình.

       Chuyển giao thế hệ, vượt qua hai chữ “thầy nào?”… “trò ai?”

      Hầu hết các tổ chức xã hội, kinh tế trong quá trình chuyển giao trách nhiệm, quyền hạn giữa các thế hệ, các bên đều nảy sinh ra các mâu thuẫn. Nhiều tổ chức vì không được chuẩn bị và có chiến lược, sách lược cho việc giải quyết các mâu thuẫn này mà dẫn đến các xung đột, trong nhiều trường hợp đã không vượt qua nổi và dẫn đến sự phá hủy của cả hệ thống hoặc sự rời bỏ của nhiều nhân tố chủ chốt. Nghiên cứu về mâu thuẫn và quản lý xung đột trong quá trình chuyển giao tổ chức, thế hệ hiện tại trở thành một trong những môn học quan trọng thậm chí ở cấp cao học của các trường đại học danh tiếng trên thế giới.

      Trong lịch sử gần 2 thập kỉ của Aikido Huế, đã có nhiều lần chuyển giao thế hệ, mà kết quả của mỗi lần thay đổi đó rất khác nhau. Các huấn luyện viên Aikido Huế hiện tại đã và đang tham gia trực tiếp vào quá trình này, và họ lại một lần nữa vận dụng mấy nguyên tắc của Hiệp Khí Đạo để giúp phát triển Hiệp Khí Đạo Huế. Một điểm rất đặc biệt trong quá trình “vượt qua chính mình” khác mà các Huấn luyện viên trẻ Aikido Huế thể hiện tinh thần vì môn phái, tinh thấn hiếu học và tính chuyên nghiệp của họ mà theo tôi thanh niên Việt Nam và các huấn luyện viên Aikido cần suy nghẫm.

      Như những gì đã giới thiệu từ đầu bài này đến giờ và một số bài viết khác về Aikido Huế của Võ Đình Thanh, ví dụ bài “Anh em ta về, cùng nhau ta sum họp”, năm 2002; và bài “Thầy tôi”, viết năm 2007, ta thấy là hầu hết các anh huấn Luyện viên hiện tại của Aikido Huế và Đông Hà, đều bắt đầu tập luyện với thầy Võ Đình Thanh và cô Phạm Minh Thư cho đến khi gia đình thầy Thanh rời Huế. Nhưng hiện tại, họ lại sinh họat rất đoàn kết và ăn ý với nhau dưới sự lãnh đạo của VS Nguyễn Đắc Trí. Ngoài ra họ còn luôn tranh thủ được sự góp ý và giúp đỡ của các võ sinh, HLV cũ không còn tập tại Đạo đường. Đây là thành quả của một quá trình “Hiệp Khí” để xây dựng “Nguyên Khí” cho Aikido Huế.

      Trong suốt gần mười năm qua, ở Aikido Huế có một sự chuyển giao “trách nhiệm” và “quyền” được chuẩn bị và tiến hành khá công phu, mà nếu không khéo đã có thể dẫn đến sự rời bỏ của nhiều hành giả Aikido Huế hoặc tan rã của Aikido Huế, giống như đã xảy ra thập kỉ trước sau khi thầy Lê Viết Đắc rời Huế. Nhiều người trong nội bộ Aikido và trong giới võ tại Huế, coi họ là “học trò của thầy Thanh”. Với rất nhiều người, chuyện học một thầy, rồi chuyển sang chịu sự lãnh đạo của một thầy khác là một quá trình quá độ rất khó. Về phía các võ sư, có nhiều người không thể vượt qua được việc “kế thừa” thành tựu của tổ chức, mà muốn là “cái của mình dựng lên” mới quan trọng. Cả hai cách ứng xử này đều là các nguy cơ làm phá hỏng sự phát triển của tổ chức hoặc lãng phí nguồn lực do “không chịu” kế thừa thành quả của tổ chức, không vượt qua nổi cái tôi vì cái chúng ta.

      Trong tực tế quan sát ngay cả trong Aikido Việt Nam và ở nhiều tổ chức khác, rất nhiều võ sư, huấn luyện viên chỉ vì cái “tôi” và cái “thầy tôi”, “trò ai” này mà quên mất cái mục tiêu lớn hơn là vì đạo học Aikido, vì hệ thống Aikido. Nhiều trường hợp cả người lãnh đạo lẫn người thành viên trong các nhóm “không thể”, “không chịu”  hoặc “khó” mà tập luyện và cùng sinh hoạt với nhau, rồi sinh ra cản trở hoạt động của nhau, hoặc mất đoàn kết, dẫn đến tình trạng tan rã, hoặc họat động kiểu “sứ quân”, rất lãng phí công lao cho những nỗ lực trước đó.

Ảnh: Thầy Nguyễn Đắc Trí, HLV Văn Đức Chung, Nguyễn Quốc Huy, Hội Ngộ Huế

      Rất may, những mâu thuẫn trên đã không xảy ra với Aikido Huế. Từ “phía trên”, phía Võ sư Nguyễn Đắc Trí, từ những năm 2001, 2002, khi được thầy Thanh đặt vấn đề trở lại lãnh đạo, để lãnh trách nhiệm khi thầy Thanh rời Huế, thầy Trí đã từng bước thu xếp tiếp thời gian quay lại huấn luyện thường xuyên với đạo đường. Từ “phía dưới”, phía các huấn luyện viên trẻ vốn được coi là “học trò của thầy Thanh”, thì đã được chuẩn bị trước là “sự học vô biên, phải học nhiều người”. Họ hiểu rõ Aikido là học về nguyên tắc, phong cách trong đó sự suy ngẫm, kinh nghiệm, công phu kỹ thuật của mỗi võ sư là một điều bí ẩn, kỳ thú, đáng học hỏi đối với họ.

(Còn tiếp)