Vs. Đoàn Chí Công — Website Trung-tam Aikido Thien-Long

Vs. Bùi Thế Cần

Anh vừa bước ra khỏi chiếc xe Pick-up Anglia, định có đôi lời phân bua thì một quả thôi sơn đã bay thẳng vào mặt. Chỉ kịp đưa tay phải lên che mặt, quả đấm lướt qua thái dương, anh nghe nóng sau gáy. Anh bước vội ra sau hai bước, vừa định thần vừa thủ thế thì tên côn đồ lại xoay người phóng một ngọn cước dũng mãnh vào người anh.

Vốn có thân pháp khinh linh tuyệt đỉnh, anh chỉ lách nhẹ người, thoắt cái đã tránh được cú đá sấm sét. “Ầm…!”, gã thanh niên mặc chiếc áo sơmi chim cò “Ái!” một tiếng rồi lui mấy bước, mặt mày nhăn nhó; chân y vừa tống vào thùng chiếc Pick-up và y không kềm được cơn địa chấn lan ra toàn thân. Y gượng đau rút về thế thủ. Lợi dụng lúc anh xoay lại nhìn thùng xe, y xấn tới đưa tay phải chộp vào vai anh, định quật anh xuống mặt đường. Anh chỉ đợi có thế, tay phải anh nắm lấy cổ tay y, trong lúc tay trái tung một “atemi” vào hông, đồng thời anh xoay người 180o và cúi xuống. Tay côn đồ rớt xuống đất, và nếu anh không đưa tay giữ lại thì y đã bị chấn thương sọ não.

Biết đã đụng phải một võ lâm cao thủ, y bèn lăn người ra xa rồi lồm cồm bò dậy, hai tay phủi phủi bộ cánh, vẻ mặt nhăn nhó ra dáng chịu phục.

Ngay lúc đó thì một đám bốn năm tên, kẻ mặc quần đùi, người thì ở trần trùng trục từ trong hẻm kéo ra. Chúng có vẻ muốn xông vào ăn thua đủ. Chí Nghĩa, người con trai của anh, tướng mạo khôi vĩ, thân hình rắn chắc, và cũng là cao đồ của môn phái Nhu đạo và Hiệp khí đạo, bước tới án ngữ trước đám thanh niên, với một thái độ vừa cương quyết vừa an nhiên tự tại. Nhưng trong số đám du đãng, một tên có vẻ hung hăng hơn đồng bọn, la lên “Xông vô tụi bây!” rồi chính y xấn lên trước, và phóng cước đá mạnh vào Chí Nghĩa. Chàng trẻ tuổi không chút hoảng sợ, lách người tránh đòn và thuận tay đẩy y chúi nhào vào đám kia.

Lại thêm một đám khác từ trong hẻm kéo ra, và lần này có tên lăm lăm trên tay một cây rựa bửa củi, vài tên khác lượm đá cầm tay.

Cả hai cha con, Chí Công và Chí Nghĩa bị vây vào giữa. Không khí căng thẳng tột độ. Tuy nhiên, dám đông vô lại cũng dùng dằng đùn đẩy nhau trước vẻ kiên cường thủ thế của hai người. Cả góc phố trở nên huyên náo, xe cộ bị tắc nghẽn, tiếng còi rền inh ỏi.

Bỗng hai tiếng nổ chát chúa vang lên.

Đám đông nhốn nháo, những tên thanh niên hung hãn nhất nghe động liền biến ngay vào hẻm. Người vừa bắn hai phát chỉ thiên là một trung úy bị kẹt xe, thấy dáng nho nhã thư sinh của hai cha con Chí Nghĩa và thái độ côn đồ hung hãn của đám trai tráng hỗn tạp, anh đã nổ súng thị uy để giải vây cho hai người. Khi đám đông đã rã vụn, anh cũng lên xe đi, sau khi bắt tay chào hai cha con Chí Công và Chí Nghĩa.

(Đó là chuyện đã xảy ra tại đường Võ Di Nguy, Sài Gòn (nay là đường Hồ Tùng Mậu) vào năm 1972, ngay trước lề đường công ty văn phòng phẩm Hoàng Lam. Do chính Vs. Đoàn Chí Công (năm 1992) và anh Đoàn Chí Nghĩa (2007) kể lại.)

Vs. Đoàn Chí Công sinh năm 1930 tại Long Thuận, Tây Ninh, trong một gia đình nổi tiếng là danh gia vọng tộc. Thời trai trẻ, ông được gửi xuống Sài Gòn theo học trường Tây. Và theo vận nước nổi trôi, ông được gia đình đưa lên xứ Chùa Tháp sống với người bác họ, cũng là một đại gia trong vùng “Tonle sáp”, chuyên nghề thuộc da thú các loại như trăn, cá sấu,…

Ông trở lại Sài Gòn năm 1958 và đến năm 1960, mua căn nhà trên đường Đinh Tiên Hoàng, Đa Kao và cư ngụ tại đó cho đến lúc mãn phần.

Đa Kao vào thời đó rất nổi danh là một miền “Đất Võ”: “Viện Nhu đạo Quang Trung” của Thượng tọa Thích Tâm Giác, “Đạo đường Aikido” của Đại sư Đặng Thông Trị, “Võ quán Cây tre” của Đại sư Trần Huy Phong tại sân Hào Thành, sân tập “Lam Sơn võ đạo” của Đại sư Quách Phước, “Vũ thuật học đường” của Vs. Watanabe và Ichikawa trên đường Nguyễn Bỉnh Khiêm – thuộc bộ môn Aikido Yoseikan.

Với lòng đam mê võ thuật đã được ấp ủ từ nhỏ (ông đã từng học Muay Khmer tại xứ sở Angkor), ông tiếp tục theo học các môn võ thịnh hành lúc bấy giờ: Judo ở Viện Nhu đạo Quang Trung, Taekwondo ở Ohdokwan của Vs. Nguyễn Bình, và Aikido với các Đại sư Đặng Thông Trị và Đặng Thông Phong.

Để trau dồi thêm võ nghệ, ông tiếp tục “tầm sư học đạo”: Kiếm Tây (Escrime) với Vs. Trần Văn Xuân - nhà vô địch Đông Nam Á, Thái cực quyền với Đại sư Diệp Quốc Lương, Thái cực đường lang với Vs. Diệp Đệ Dân,…

Là một “Viên ngoại” (tên anh em thường gọi ông) hào phóng, “trượng nghĩa khinh tài”, ông kết giao với rất nhiều các bậc kỳ tài trong giới võ lâm: Châu Chí Hùng, Lý Diệu Phương, Trương Văn Lương, Chiêm Huỳnh Văn, Trần Huy Phong, Phan Văn Đức, Hoàng Kim Cương, Nguyễn Danh Hải,…

Một hôm, cùng với Đại sư Đặng Thông Phong và các võ sư Aikido đồng môn như Hoàng Kim Cương, Phương Hữu Danh,… ông đã ngồi uống rượu dưới mưa trên bến Bạch Đằng, nhìn nước sông Sài Gòn cuồn cuộn trôi về Biển Đông, trong khi chiều dần rũ màn đêm. Đó cũng là một bữa tiệc rượu (1984) để lại dấu ấn sâu sắc nhất trong đời ông.

Lần khác, nhân ngày Tết, ông cùng các Vs. Aikido Hoàng Kim Cương, Bùi Thế Cần,… với một số môn sinh Q1, qua nhà Đại sư Đặng Thông Phong chúc Tết. Khi gặp Đs. Phong, thấy trên tường một chữ “NHẪN” to tướng, và gặp bà cụ Thân Mẫu của hai Đs. Trị và Phong, ngồi nghe cụ kể chuyện về hai người con trai nổi danh trong làng võ.

Trên đường về nhà, lúc ngang qua cầu Điện Biên Phủ, đã xảy ra một cuộc náo động cả khu Bến Tắm ngựa giang hồ tứ chiếng. Số là trên cầu có một số tiểu yêu ngồi đứng, thấy các nữ võ sinh đạp xe ngang liền tiện tay vớt nón của các cô gái Aikido và chạy biến qua bên kia cầu. Khi thấy thầy trò Aikido dừng lại chúng liền phóng về phía chân cầu và lủi vào các hẻm sình lầy gần đó. Vs Đoàn Chí Công đã phóng xe đuổi theo đám tiểu yêu, kéo theo cả đoàn Aikido đang cùng nhau chơi Tết. Cả khu Bến Tắm ngựa huyên náo cả lên, thầy trò lùng sục khắp một vùng, kẻ chốt ở ngã tư, người đi sâu vào các con hẻm chật hẹp, hun hút và ẩm ướt.

Cuộc ra quân trong ngày đầu xuân, tuy không thu được một chiến lợi phẩm nào (ngoài mấy chiếc dép của đám tiểu yêu bỏ lại khi tháo chạy), nhưng cũng được Vs. Chí Công mở đại tiệc khao quân ngay chiều hôm đó.

Tính năng động của Vs Chí Công là một điều mà đồng môn thân hữu đều thấy rõ. Ông ít khi chịu ngồi yên một chỗ. Bước chân ông đã ghi dấu hầu như khắp mọi miền đất nước. Ngoài ra ông còn xuất ngoại: Campuchia, Thái Lan, Úc Đại Lợi, … Ông còn có ý định đi Mỹ, nhưng sự bất thành, ông ngã bệnh và trở về Sài Gòn.

Tháng 5 năm 1991, trong khi cùng các Vs. Bùi Thế Cần, Hoàng Kim Cương, Đoàn Phú Hiệp, Đỗ Bá Hậu,… vừa mới tái thiết Đạo đường Aikido Đa Kao, ông được tin Thân mẫu Đs. Đặng Thông Phong vừa cỡi hạc quy tiên. Ông lập tức triệu tập các bạn võ sư đồng môn bàn việc ma chay phúng điếu.

Lễ tang Bà cụ được cử hành trọng thể, trang nghiêm trong một ngôi thánh đường nhỏ, ấm cúng. Hai vòng hoa của Hội Aikido thành phố và của Đạo đường Aikido được vinh dự đặt bên cạnh quan tài trước rất nhiều vòng hoa khác.

Khi bài hát “Khi chúa thương gọi về” được cất lên, vừa thiết tha trìu mến, vừa xác tín an nhiên, cô Ánh Tuyết, người em gái út của Đs. Đặng Thông Phong, đã không cầm được nước mắt, khiến nhiều người (Minh Thư, Thanh Loan) cũng xúc động rơi lệ. Không khí thấm đậm tình Mẫu tử, Môn sư.

Vài tháng sau, Đạo đường Aikido Đa Kao làm lễ khai trương. Với tư cách là Chủ tịch Hội Aikido Q1, vào thời điểm đó, Vs Đoàn Chí Công đã đọc lời khai mạc buổi lễ.

Sau đó, trong khi Vs Hoàng Kim Cương cùng gia đình lên đường qua Mỹ định cư, thì Vs Đoàn Chí Công cũng khởi đầu một loạt vân du; Đưa ông đến các đền đài hoang phế: Angkor Wat và Angkor Thom, rồi qua Thái Lan thăm chùa Vàng, chùa Bạc và cuối cùng là Châu Úc. Tại đó, nguyện vọng thiết tha nhất đời anh từ tấm bé đã được toại nguyện: Chơi tuyết.

Di sản một đời, công phu mài miệt

Những năm 1987-1990, ba chúng tôi (Cần-Công-Cương) sau những giờ đứng lớp, thường hay ở lại tập luyện, trau dồi thêm về võ công và điểm tâm với nhau: Thái cực kiếm, Thái cực đao, Thái cực kiếm Triệu gia, Quyền Trung trích yếu, Tiểu khai môn, Ngọc Trản, Âm thủ côn, … duyên tới đâu thì nạp tới đó. Luyện võ mà có anh Chí Công thì cũng đồng nghĩa với giải tỏa ức chế (giải stress). Mỗi chiêu thức đều được Anh ban cho một hỗn danh trào lộng: đòn hỷ mũi nước, đòn gãi mông, đòn xin ăn, đòn cà giựt, đòn khỉ gió, … nhờ vậy, cả ba anh em học nhanh như thổi. Riêng anh Cương là người có khả năng rất đặc biệt: biến những gì học trong các môn phái thành đòn Aikido, và như vậy là để lại cho đời sau thêm một chút gì gọi là di sản.

Riêng tôi rất ấn tượng ngón Ukemi trước mặt của anh Chí Công. Anh đứng thẳng người, hai tay buông lỏng bên hông, rồi thả người tới trước, hai tay vẫn sát bên hông, cột sống lưng thẳng băng cho đến khi người sát mặt đất. Lúc đó, hai tay đưa lên tiếp đất, từ hai bàn tay đến cùi chỏ, rồi dựa vào đà té để toàn thân cong như “con đò nhỏ” của nhạc sĩ An Thuyên trong “Cắt nửa vầng trăng” và cứ thế chòng chành từ sau ra trước và từ trước ra sau.

Mỗi lần Vs. Chí Công thi triễn môn công phu này, ai cũng trầm trồ khen ngợi vẻ nhẹ nhàng, lả lướt và điệu nghệ của toàn bộ động tác phối hợp. Với tôi, nó còn gợi lên hình ảnh một Chí Công dáng mỏng gọn, bay bướm trong từng bước nhảy theo nhịp Pasodoble, mà Anh còn làm hơn thế nữa: Anh búng người bay ra xa, và tiếp đất êm ái, khoan thai như một chiếc Airbus của Air France.

Một biệt tài khác của “viên ngoại” họ Đoàn là cầm một chung rượu xấp xỉ đầy, và Ukemi lăn tròn ra phía trước mà rượu trong ly vẫn không bị vương vãi. Loại công phu này (cũng như công phu phóng người ở trên) chỉ có những người gầy, mềm mại và kiên nhẫn như Anh mới luyện được. Nó đòi hỏi sự kiểm soát tuyệt đối từng cơ bắp một, như ta thấy trong các gánh xiếc Trung Quốc. Mà “Đoàn viên ngoại” lại rất mê ảo thuật.

Một kỹ thuật khác, mà tôi xem như một di sản của Anh, mặc dù không phải do Anh sáng chế: đó là xoay tròn cánh tay để vừa niêm, vừa kiềm chế tay đối thủ, như trong đòn Shiho Nage Ura dùng chống Tsuki. Tori vừa lách qua bên tránh đòn (Hiraku ashi) vừa đưa tay trái (nếu Uke tấn công bằng tay phải) lên tiếp chiêu ở cổ tay, rồi xoáy mạnh eo hông để đưa cánh tay vào phía nách Uke, đồng thời nắm tay Uke bằng tay phải và xoay người 180^o để thi triển Shiho Nage Ura.

Có lẽ vì Anh đã xử dụng chiêu thức này trong lần đụng độ ở đường Võ Di Nguy (như đã kể ở trên) nên nó đã trở thành đòn sở trường của Anh. Và quả thật, với dáng vẽ “mình hạc xương mai”, với bước khinh công lướt nhẹ trên thảm như “chớp bể mưa nguồn”, Anh như một vũ công điêu luyện dìu đối thủ vào tử giác.

Cái đẹp đòn thế Aikido nơi Anh là cả một huyền thoại. Trong công phu, Anh tìm đến cái đẹp, và với cái đẹp, Anh cũng đạt cái chân và cái thiện.

Trong sinh hoạt Aikido, Anh không hề làm ai phật lòng, căm hận, vì biết trong Anh không hề có ác ý. Đầu óc trào lộng nơi Anh không nhằm châm chọc, phỉ báng mà chỉ làm giải căng, nhẹ nhõm. Nụ cười sảng khoái, vô tư của Anh là một di sản quý báu cho bạn bè đồng môn, đệ tử. (*)

Và như thế cho đến khi Anh trút bỏ nợ trần, cỡi hạc quy tiên (tháng 10/1997).

“Bốn giờ sáng

Anh nằm bình yên

Như trong ngày đại lễ

Đẹp nghiêm trang như chưa có bao giờ

Hai cây nến vươn cao

Như niềm tin và hy vọng

Phủi bụi trần, Anh thanh thản hoàn nguyên”.

(4 giờ sáng, thứ ba 28.10.1977)

Tiếng hát từ máy băng: “Yavê, Chúa Chiên lành…”. Chị V. ngồi bên trái, lưng thẳng, trang nghiêm, lâm râm cầu kinh. Mình ngồi trên ghế dài bằng gỗ bên phải: còn Anh thì đang cười mỉm chi, trên bức ảnh chụp từ Úc, bức ảnh tươi nhất của Anh. Mà mình thì đã biết bao nhiêu lần thấy Anh cười tại nhà,… tại Đạo đường, tại sân Tao Đàn, tại bệnh viện An Bình nơi anh vào tĩnh dưỡng, tại tiệc cưới Minh Trang, tại Vũng Tàu-Long Hải nơi có lần mình suýt bị gãy cổ … Anh đã đem nụ cười hòa ái, thoáng đạt đến với mọi người. Nhớ khi tập kiếm với nhau ở Q.5 năm 1985. Hai anh em mình là chậm tiêu nhất. Mà đã sao, mình đi sau về trước mà! Vả lại, sá gì chuyện đó, miễn là thành tâm, an lạc, phải không Anh?

Trời sinh anh không phải để làm vương-tướng, không để nắm quyền uy – bất tương tranh hiện thân nơi anh – mà để làm lòng người thương yêu và ấm áp.

“trích nhật ký thứ tư, 29/10/1997”

Như một lời tự sự, xin ghi lại nơi đây tâm tình của một Aikidoka thật thuần thành, đôn hậu-Vs Hoàng Kim Cương:

“… Trước hết phải thành thật mà xét, mấy chục năm sinh hoạt Akido, tôi chỉ thấy Anh và anh Công (đen) là xứng đáng được vinh danh, làm trước thiên hạ nhưng lúc nào cũng đứng sau thiên hạ. Chỉ có hai anh là hiểu thấu và làm đúng tinh thần Aikido, còn lại anh em tụi tôi đều vướng bụi trần, chưa thoát được tham, sân, si làm sao hiểu nổi tình thương bao la của vũ trụ!

Bản thân tôi cũng cố noi theo các anh, nhưng vẫn chưa được! thấy người khen mình vẫn cảm khoái, bị người chê vẫn còn buồn chút! Và vì ân tình nơi Anh nên tôi viết để Anh có tài liệu mà xét đoán …”

Thơ ngày 01/01/1999.

(*) Ghi chú: Đây là một trong những câu đùa Anh thường có: "Xin chào buổi sáng! Sao, lúc này còn ở chỗ cũ không?"

BTC

Một số hình ảnh: